🔀

Προσδιοριστικοί Παράγοντες & Ελαστικότητα Προσφοράς

Κεφ. 4 · §5–9 · Μετατοπίσεις της προσφοράς, προσφερόμενη ποσότητα ή προσφορά, ελαστικότητα και χρόνος

Γιατί με νοιάζει;

Ένας παγετός καταστρέφει τις πορτοκαλιές της Αργολίδας — η τιμή του πορτοκαλιού δεν έχει αλλάξει ακόμη, αλλά η προσφορά ήδη μειώθηκε. Και γιατί η παραγωγή ντομάτας δεν μπορεί να διπλασιαστεί σε μια εβδομάδα, αλλά μπορεί σε μια χρονιά; Εδώ μαθαίνεις τι μετατοπίζει την προσφορά και πόσο ευέλικτη είναι.

Προσδιοριστικοί παράγοντες της προσφοράς

Η τιμή του αγαθού προσδιορίζει την προσφερόμενη ποσότητα (ceteris paribus). Οι υπόλοιποι παράγοντες προσδιορίζουν τη θέση της καμπύλης· η μεταβολή τους μετατοπίζει ολόκληρη την καμπύλη. Οι βασικότεροι:

α) Οι τιμές των παραγωγικών συντελεστών. Αύξησή τους → αυξάνεται το κόστος για κάθε επίπεδο παραγωγής → η καμπύλη του οριακού κόστους μετατοπίζεται πάνω και αριστερά → η προσφορά μειώνεται. Μείωσή τους → η προσφορά αυξάνεται.

β) Η τεχνολογία της παραγωγής. Βελτίωση → με τους ίδιους συντελεστές περισσότερο προϊόν → μειώνονται μέσο και οριακό κόστος → η προσφορά μετατοπίζεται δεξιά. Χειροτέρευση → αριστερά.

γ) Οι καιρικές συνθήκες (κυρίως για γεωργικά προϊόντα). Καλές συνθήκες → η καμπύλη πάει κάτω και δεξιά· δυσμενείς → πάνω και αριστερά.

δ) Ο αριθμός των επιχειρήσεων. Περισσότερες επιχειρήσεις → αύξηση της προσφοράς (δεξιά). Οι προηγούμενοι παράγοντες αφορούν και την ατομική και την αγοραία καμπύλη, ενώ ο αριθμός των επιχειρήσεων αφορά αποκλειστικά την αγοραία.

Προσφερόμενη ποσότητα ή προσφορά;

Μεταβολή της προσφερόμενης ποσότητας: μετακίνηση κατά μήκος της ίδιας καμπύλης όταν μεταβάλλεται η τιμή του αγαθού, με τους λοιπούς παράγοντες σταθερούς — συνέπεια του νόμου της προσφοράς.
Μεταβολή της προσφοράς: μετατόπιση ολόκληρης της καμπύλης, όταν η τιμή μένει σταθερή και μεταβάλλεται κάποιος άλλος προσδιοριστικός παράγοντας.
Ταυτόχρονες μεταβολές τιμής και παράγοντα: το αποτέλεσμα δεν είναι γνωστό εκ των προτέρων· εξαρτάται από το μέγεθος των μεταβολών.

Γρήγορος έλεγχος

Αυξάνονται οι τιμές των πρώτων υλών που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή ενός αγαθού. Η καμπύλη προσφοράς του:

Η ελαστικότητα της προσφοράς

Η ελαστικότητα της προσφοράς μετρά την αντίδραση της προσφοράς στις μεταβολές της τιμής και ορίζεται ως ο λόγος της ποσοστιαίας μεταβολής της προσφερόμενης ποσότητας προς την ποσοστιαία μεταβολή της τιμής. Υπάρχει ελαστικότητα σημείου και ελαστικότητα τόξου (όπως στη ζήτηση).

Η $E_S$ είναι θετική, γιατί τιμή και ποσότητα μεταβάλλονται προς την ίδια κατεύθυνση. $E_S > 1$ : ελαστική προσφορά· $E_S < 1$ : ανελαστική. Ακραία περίπτωση: $E_S = 0$ (κάθετη καμπύλη) — κυρίως ευπαθή γεωργικά προϊόντα που πρέπει να προσφερθούν σε οποιαδήποτε τιμή.

Ο σπουδαιότερος παράγοντας που προσδιορίζει την ελαστικότητα της προσφοράς είναι ο χρόνος. Όσο μεγαλύτερο το διάστημα προσαρμογής, τόσο καλύτερα προσαρμόζεται η επιχείρηση. Άρα η ελαστικότητα της προσφοράς είναι μεγαλύτερη στη μακροχρόνια περίοδο απ' ό,τι στη βραχυχρόνια, όπου δεν μεταβάλλονται όλοι οι συντελεστές.

$E_S = \frac{\Delta Q}{\Delta P}\cdot\frac{P_1}{Q_1} \qquad\qquad E_{S,AB} = \frac{\Delta Q}{\Delta P}\cdot\frac{P_1 + P_2}{Q_1 + Q_2}$

Κόλπο μνήμης

«Ο χρόνος χαλαρώνει την προσφορά»: με περισσότερο χρόνο η επιχείρηση αλλάζει περισσότερους συντελεστές, άρα αντιδρά πιο έντονα — μακροχρόνια η προσφορά είναι πιο ελαστική. Και θυμήσου: $E_D$ πάντα αρνητική, $E_S$ πάντα θετική.

Μέθοδος: ελαστικότητα προσφοράς

Αρχικό σημείο $(P_1, Q_1)$ : από εκεί που ξεκινά η μεταβολή.
$E_S = \frac{\Delta Q}{\Delta P}\cdot\frac{P_1}{Q_1}$ (σημείου) ή με αθροίσματα (τόξου).
Σε γραμμική συνάρτηση $\frac{\Delta Q}{\Delta P} = \delta$ , άρα $E_S = \delta \cdot \frac{P_1}{Q_1}$ .
Χαρακτηρισμός: $>1$ ελαστική, $<1$ ανελαστική.

Λυμένη άσκηση: Η τιμή ενός αγαθού αυξάνεται από 20 € σε 25 € και η προσφερόμενη ποσότητα από 200 σε 260 μονάδες. Να βρεθούν η ελαστικότητα σημείου και τόξου.

Λύση:

$E_S = \frac{60}{5}\cdot\frac{20}{200} = 12 \cdot 0{,}1 = 1{,}2 \quad (\text{ελαστική})$

$E_{S,AB} = 12 \cdot \frac{20 + 25}{200 + 260} = 12 \cdot \frac{45}{460} \approx 1{,}17$

Θέμα τύπου Πανελλαδικών: Για την επιχείρηση με πίνακα προσφοράς (30 € → 120 μονάδες, 40 € → 140, 70 € → 150), να βρεθεί η ελαστικότητα προσφοράς όταν η τιμή (α) αυξάνεται από 30 σε 40, (β) μειώνεται από 70 σε 40.

Λύση:

(α) $E_S = \dfrac{140 - 120}{40 - 30}\cdot\dfrac{30}{120} = 2 \cdot 0{,}25 = 0{,}5$ (ανελαστική).

(β) $E_S = \dfrac{140 - 150}{40 - 70}\cdot\dfrac{70}{150} = \dfrac{1}{3}\cdot\dfrac{70}{150} \approx 0{,}16$ (πολύ ανελαστική).

Κοντά στο όριο της δυναμικότητας (όπου το $MC$ εκτοξεύεται) η προσφορά γίνεται πολύ ανελαστική.

Λυμένη άσκηση (μετατόπιση με αριθμούς): Η προσφορά ενός αγαθού είναι $Q_S = -20 + 5P$ . (α) Αυξάνονται οι τιμές των συντελεστών και σε κάθε τιμή προσφέρονται 25 μονάδες λιγότερες. (β) Αντί γι' αυτό, μπαίνουν νέες επιχειρήσεις και η προσφορά αυξάνεται 20% σε κάθε τιμή. Να βρεθούν οι νέες συναρτήσεις και η ποσότητα στην τιμή 10.

Λύση:

(α) $Q_S' = -45 + 5P$ (μετατόπιση αριστερά). Στο $P = 10$ : $5$ μονάδες (από 30).

(β) $Q_S'' = 1{,}2(-20 + 5P) = -24 + 6P$ (μετατόπιση δεξιά). Στο $P = 10$ : $36$ μονάδες $= 30 \cdot 1{,}2$ ✓.

Γρήγορος έλεγχος

Η ελαστικότητα της προσφοράς ενός αγαθού είναι γενικά:

Γρήγορος έλεγχος

Η τιμή αυξάνεται κατά 25% και η προσφερόμενη ποσότητα κατά 15%. Η προσφορά είναι:

Ήξερες ότι;

Το ελαιόλαδο είναι κλασικό παράδειγμα ανελαστικής βραχυχρόνιας προσφοράς: μια νέα ελαιοφυτεία χρειάζεται συνήθως αρκετά χρόνια μέχρι να δώσει σημαντική παραγωγή. Όταν η τιμή ανεβαίνει απότομα, οι παραγωγοί δεν μπορούν να «φυτρώσουν» ελιές αμέσως — μπορούν όμως μακροχρόνια.

Πρόκληση

Δείξε ότι για γραμμική προσφορά $Q_S = \gamma + \delta P$ η ελαστικότητα σημείου είναι $E_S = \dfrac{\delta P}{\gamma + \delta P}$ , και συμπέρανε πότε η προσφορά είναι ελαστική, ανελαστική ή μοναδιαία.

Δοκίμασε πρώτα μόνος σου — μετά δες τη λύση

$E_S = \dfrac{\Delta Q}{\Delta P}\cdot\dfrac{P}{Q} = \delta \cdot \dfrac{P}{\gamma + \delta P}$ .

$\gamma = 0$ (ευθεία από την αρχή των αξόνων): $E_S = 1$ σε κάθε σημείο.
$\gamma < 0$ : ο παρονομαστής είναι μικρότερος από $\delta P$ , άρα $E_S > 1$ — ελαστική (π.χ. $Q_S = -20 + 5P$ ).
$\gamma > 0$ : ο παρονομαστής είναι μεγαλύτερος, άρα $E_S < 1$ — ανελαστική (π.χ. $Q_S = 60 + 2P$ στο $P = 30$ : $60/120 = 0{,}5$ , όπως βρήκαμε).

Συνηθισμένα λάθη

Λες ότι η αύξηση του κόστους «μειώνει την προσφερόμενη ποσότητα». Μειώνει την προσφορά (μετατόπιση).
Ξεχνάς ότι ο αριθμός των επιχειρήσεων αφορά μόνο την αγοραία προσφορά.
Βάζεις αρνητικό πρόσημο στην $E_S$ .
Λες ότι βραχυχρόνια η προσφορά είναι πιο ελαστική. Είναι το αντίθετο.

Σύνοψη — τι κρατάμε

Παράγοντες που μετατοπίζουν την προσφορά: τιμές συντελεστών, τεχνολογία, καιρικές συνθήκες, αριθμός επιχειρήσεων (μόνο αγοραία).
Τιμή του αγαθού → προσφερόμενη ποσότητα (κίνηση)· άλλος παράγοντας → προσφορά (μετατόπιση).
$E_S = \dfrac{\Delta Q}{\Delta P}\cdot\dfrac{P_1}{Q_1} > 0$ · $>1$ ελαστική, $<1$ ανελαστική, $0$ για ευπαθή προϊόντα.
Ο χρόνος είναι ο σπουδαιότερος παράγοντας: μακροχρόνια η προσφορά είναι πιο ελαστική.

Προσδιοριστικοί παράγοντες της προσφοράς

Προσφερόμενη ποσότητα ή προσφορά;

Μεταβολή της προσφερόμενης ποσότητας: μετακίνηση κατά μήκος της ίδιας καμπύλης όταν μεταβάλλεται η τιμή του αγαθού, με τους λοιπούς παράγοντες σταθερούς — συνέπεια του νόμου της προσφοράς.

Μεταβολή της προσφοράς: μετατόπιση ολόκληρης της καμπύλης, όταν η τιμή μένει σταθερή και μεταβάλλεται κάποιος άλλος προσδιοριστικός παράγοντας.

Ταυτόχρονες μεταβολές τιμής και παράγοντα: το αποτέλεσμα δεν είναι γνωστό εκ των προτέρων· εξαρτάται από το μέγεθος των μεταβολών.

Η ελαστικότητα της προσφοράς

E_S

είναι θετική, γιατί τιμή και ποσότητα μεταβάλλονται προς την ίδια κατεύθυνση.

E_S > 1

: ελαστική προσφορά·

E_S < 1

: ανελαστική. Ακραία περίπτωση:

E_S = 0

(κάθετη καμπύλη) — κυρίως ευπαθή γεωργικά προϊόντα που πρέπει να προσφερθούν σε οποιαδήποτε τιμή.