Μεταβολές της Ισορροπίας
Κεφ. 5 · §4 · Μετατόπιση της ζήτησης, της προσφοράς και ταυτόχρονες μεταβολές
Καύσωνας: η ζήτηση για κλιματιστικά εκτοξεύεται. Νέα τεχνολογία: οι οθόνες φθηναίνουν χρόνο με τον χρόνο. Και τα δύο είναι μετατοπίσεις καμπυλών που αλλάζουν την ισορροπία. Αν μάθεις τέσσερις απλούς κανόνες και μία παγίδα, θα απαντάς σε κάθε ερώτηση του τύπου «τι θα συμβεί στην τιμή και στην ποσότητα».
Μεταβολή της ζήτησης (σταθερή προσφορά)
Αν μεταβληθεί ένας προσδιοριστικός παράγοντας της ζήτησης, η καμπύλη ζήτησης μετατοπίζεται:
- Αύξηση της ζήτησης (π.χ. αύξηση εισοδήματος για κανονικό αγαθό) → μετατόπιση δεξιά → αυξάνονται και η τιμή και η ποσότητα ισορροπίας.
- Μείωση της ζήτησης (π.χ. μείωση της τιμής ενός υποκατάστατου) → μετατόπιση αριστερά → μειώνονται και η τιμή και η ποσότητα ισορροπίας.
Μεταβολή της προσφοράς (σταθερή ζήτηση)
- Αύξηση της προσφοράς (π.χ. βελτίωση της τεχνολογίας) → μετατόπιση δεξιά → μειώνεται η τιμή, αυξάνεται η ποσότητα ισορροπίας.
- Μείωση της προσφοράς (π.χ. αύξηση των τιμών των συντελεστών) → μετατόπιση αριστερά → αυξάνεται η τιμή, μειώνεται η ποσότητα ισορροπίας.
Ταυτόχρονη μεταβολή ζήτησης και προσφοράς
Όταν μετατοπίζονται και οι δύο καμπύλες, δεν μπορούμε να απαντήσουμε εκ των προτέρων ποια θα είναι η τελική επίδραση στην τιμή και την ποσότητα — εξαρτάται από το μέγεθος των μεταβολών. Στην ταυτόχρονη αύξηση ζήτησης και προσφοράς, η ποσότητα ισορροπίας σίγουρα αυξάνεται, ενώ η τιμή μπορεί να αυξηθεί, να μειωθεί ή να μείνει ίδια (όπως στο διάγραμμα 5.6 του βιβλίου).
Ζήτηση: τιμή και ποσότητα κινούνται μαζί (και οι δύο ↑ ή και οι δύο ↓). Προσφορά: τιμή και ποσότητα κινούνται αντίθετα, και η ποσότητα ακολουθεί την προσφορά. Όταν κινούνται και οι δύο καμπύλες, ένα από τα δύο μεγέθη είναι βέβαιο και το άλλο «εξαρτάται».
Μέθοδος: ταυτόχρονες μετατοπίσεις
- Βρες την επίδραση κάθε μετατόπισης χωριστά στην τιμή και στην ποσότητα.
- Όπου οι δύο επιδράσεις συμφωνούν, το αποτέλεσμα είναι βέβαιο.
- Όπου διαφωνούν, το αποτέλεσμα εξαρτάται από το μέγεθος των μετατοπίσεων.
Παράδειγμα: ζήτηση ↑ (τιμή ↑, ποσότητα ↑) και προσφορά ↓ (τιμή ↑, ποσότητα ↓) → τιμή σίγουρα ↑, ποσότητα αβέβαιη.
Λυμένη άσκηση (αριθμητική μετατόπιση της ζήτησης): Με και η ισορροπία είναι , . Αυξάνεται το εισόδημα και η ζήτηση αυξάνεται κατά 60 μονάδες σε κάθε τιμή. Να βρεθεί η νέα ισορροπία.
Λύση: . , . Τιμή και ποσότητα αυξήθηκαν — όπως λέει ο κανόνας για αύξηση της ζήτησης.
Με σταθερή τη ζήτηση, μια βελτίωση της τεχνολογίας παραγωγής ενός αγαθού έχει ως αποτέλεσμα:
Θέμα τύπου Πανελλαδικών (ποσοστιαίες μετατοπίσεις): Δίνονται και . (α) Να βρεθεί η ισορροπία. (β) Ο πληθυσμός αυξάνεται και η ζήτηση αυξάνεται κατά 25% σε κάθε τιμή, ενώ ταυτόχρονα μπαίνουν νέες επιχειρήσεις και η προσφορά αυξάνεται επίσης κατά 25%. Να βρεθεί η νέα ισορροπία.
Λύση:
(α) , .
(β) και . , .
Η τιμή έμεινε ίδια και η ποσότητα αυξήθηκε 25%: ακριβώς η περίπτωση «μετατόπιση και των δύο καμπυλών με αμετάβλητη την τιμή ισορροπίας».
Ταυτόχρονα αυξάνεται η ζήτηση και μειώνεται η προσφορά ενός αγαθού. Τι είναι βέβαιο;
Λυμένη άσκηση (ταυτόχρονη μεταβολή με αριθμούς): Με και , η ζήτηση αυξάνεται κατά 60 μονάδες σε κάθε τιμή και ταυτόχρονα η προσφορά μειώνεται κατά 24 μονάδες σε κάθε τιμή. Νέα ισορροπία;
Λύση: , . , . Σε σχέση με την αρχική (30, 150): η τιμή ανέβηκε (βέβαιο) και εδώ και η ποσότητα ανέβηκε, γιατί η αύξηση της ζήτησης ήταν μεγαλύτερη από τη μείωση της προσφοράς.
Τις δεκαετίες 1970–1990 η τιμή της μνήμης υπολογιστών ανά megabyte έπεσε κατακόρυφα, ενώ η ζήτηση για υπολογιστές εκτοξευόταν. Η τεχνολογία αύξανε την προσφορά πολύ γρηγορότερα από όσο αυξανόταν η ζήτηση — γι' αυτό η τιμή έπεφτε και η ποσότητα ανέβαινε, όπως προβλέπει η ανάλυση των ταυτόχρονων μετατοπίσεων.
Με σταθερή την προσφορά, μειώνεται η τιμή ενός υποκατάστατου αγαθού. Στην αγορά του αρχικού αγαθού:
Αρχικά και (ισορροπία 50, 200). Η ζήτηση αυξάνεται κατά 60 μονάδες σε κάθε τιμή. Πόσο πρέπει να αυξηθεί η προσφορά (παράλληλα, κατά μονάδες σε κάθε τιμή) ώστε η τιμή να μείνει 50; Ποια θα είναι τότε η ποσότητα;
Δοκίμασε πρώτα μόνος σου — μετά δες τη λύση
, . Θέλουμε ισορροπία στο : . Ποσότητα: . Για να μείνει η τιμή ίδια με παράλληλες μετατοπίσεις, η προσφορά πρέπει να αυξηθεί κατά όσο και η ζήτηση.
- Εφαρμόζεις τον κανόνα της ζήτησης στην προσφορά (ή το αντίστροφο).
- Σε ταυτόχρονες μεταβολές δίνεις βέβαιη απάντηση και για τα δύο μεγέθη. Το ένα είναι πάντα «εξαρτάται».
- Στην ποσοστιαία αύξηση πολλαπλασιάζεις μόνο τη σταθερά και όχι όλη τη συνάρτηση: 25% αύξηση του είναι , όχι .
- Λες «αυξήθηκε η ζήτηση» επειδή αυξήθηκε η ποσότητα ισορροπίας, ενώ μετατοπίστηκε η προσφορά.
- Ζήτηση ↑ → ↑, ↑· ζήτηση ↓ → ↓, ↓.
- Προσφορά ↑ → ↓, ↑· προσφορά ↓ → ↑, ↓.
- Ταυτόχρονες μεταβολές: βέβαιο μόνο το μέγεθος όπου οι δύο επιδράσεις συμφωνούν· το άλλο εξαρτάται από το μέγεθος των μετατοπίσεων.
- Αριθμητικά: νέα συνάρτηση → νέα εξίσωση .