Ανεργία
Κεφ. 9 · §4–5 · Εργατικό δυναμικό, απασχολούμενοι και άνεργοι, ποσοστό ανεργίας, είδη και συνέπειες της ανεργίας
Το 2013 η ανεργία στην Ελλάδα ξεπέρασε το 27% — πάνω από ένας στους τέσσερις που ήθελαν να δουλέψουν δεν έβρισκε δουλειά. Αλλά ποιος μετράει ως «άνεργος»; Ο φοιτητής; Ο συνταξιούχος; Ο σερβιτόρος τον χειμώνα; Οι ορισμοί εδώ είναι ακριβείς — και αυτό ακριβώς ελέγχουν οι εξεταστές.
Εργατικό δυναμικό, απασχολούμενοι, άνεργοι
Ο πληθυσμός διακρίνεται σε οικονομικά ενεργό και οικονομικά μη ενεργό. Ο οικονομικά ενεργός πληθυσμός αποτελεί το εργατικό δυναμικό και περιλαμβάνει τα άτομα που είναι ικανά προς εργασία και ταυτόχρονα θέλουν να εργαστούν. Όσοι δεν μπορούν να εργαστούν (μικρά παιδιά, ηλικιωμένοι, ασθενείς, στρατιώτες κ.λπ.) δεν ανήκουν στο εργατικό δυναμικό. Τα άτομα που δεν μπορούν ή δε θέλουν να εργαστούν αποτελούν τον οικονομικά μη ενεργό πληθυσμό.
- Εργατικό δυναμικό είναι το σύνολο των ατόμων τα οποία μπορούν και θέλουν να εργαστούν.
- Απασχολούμενοι είναι τα άτομα τα οποία εργάζονται (φυσικά εξ ορισμού θέλουν και μπορούν να εργαστούν).
- Άνεργοι είναι τα άτομα τα οποία μπορούν και θέλουν να εργαστούν, αλλά δεν μπορούν να βρουν απασχόληση.
Το άθροισμα απασχολουμένων και ανέργων είναι ίσο με το εργατικό δυναμικό.
Μέτρηση της ανεργίας
Ο απόλυτος αριθμός ανέργων έχει νόημα μόνο σε σχέση με το μέγεθος του εργατικού δυναμικού· γι' αυτό η ανεργία μετράται ως ποσοστό (%) του εργατικού δυναμικού. Το ποσοστό μεταβάλλεται καθώς μεταβάλλεται ο αριθμός των ανέργων ή το εργατικό δυναμικό ή και τα δύο (με διαφορετικό ρυθμό).
Είδη ανεργίας
- Εποχιακή: οφείλεται σε συστηματικές μεταβολές της δραστηριότητας κατά τη διάρκεια του έτους (αγροτικές, τουριστικές επιχειρήσεις). Επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο και είναι προσωρινή και μικρής σχετικά διάρκειας.
- Τριβής: οφείλεται στην αδυναμία της αγοράς εργασίας να απορροφήσει άμεσα ανέργους, παρότι υπάρχουν κενές θέσεις για τις οποίες οι άνεργοι έχουν τα απαραίτητα προσόντα. Αιτίες: εργάτες και επιχειρήσεις δεν εντοπίζουν αμέσως ο ένας τον άλλον, γεωγραφική απόσταση — γενικά έλλειψη αποτελεσματικού συστήματος πληροφοριών.
- Διαρθρωτική: υπάρχουν άνεργοι και κενές θέσεις, αλλά αναντιστοιχία ανάμεσα στα προσόντα και την ειδίκευση των ανέργων και σε αυτά που απαιτούνται (ανεργία μηχανικών και έλλειψη λογιστών). Οφείλεται σε τεχνολογικές μεταβολές και αλλαγές στη διάρθρωση της ζήτησης. Η μείωσή της απαιτεί επανεκπαίδευση· αλλιώς μπορεί να είναι μεγάλης διάρκειας.
- Ανεπαρκούς ζήτησης (κεϋνσιανή): προέρχεται από την πτώση της οικονομικής δραστηριότητας στις φάσεις της καθόδου και της ύφεσης — η συνολική ζήτηση δεν απορροφά τη συνολική προσφορά εργατικού δυναμικού. Έχει κυκλικό χαρακτήρα.
Συνέπειες της ανεργίας
Τρεις βασικές οικονομικές συνέπειες: (1) απώλεια παραγωγικών δυνάμεων — της εργασίας των ανέργων, (2) απώλεια εισοδήματος για τον άνεργο και την οικογένειά του, (3) επιβάρυνση του κρατικού προϋπολογισμού λόγω των επιδομάτων ανεργίας. Πέρα από αυτές, η ανεργία δημιουργεί σοβαρά κοινωνικά προβλήματα: μείωση της κοινωνικής θέσης, προβλήματα αυτοσεβασμού, οικογενειακές τριβές.
Τα τέσσερα είδη σε μια πρόταση: «Εποχή, Τηλέφωνο, Δίπλωμα, Ζήτηση» — Εποχιακή (λάθος εποχή), Τριβής (δεν «βρήκε το τηλέφωνο» του εργοδότη — πληροφόρηση), Διαρθρωτική (λάθος δίπλωμα — προσόντα), Ζήτησης (δεν υπάρχουν θέσεις — ύφεση).
Μέθοδος: ασκήσεις ανεργίας
- Εργατικό δυναμικό = απασχολούμενοι + άνεργοι. Οι άεργοι (όσοι δεν μπορούν ή δε θέλουν) δεν μπαίνουν.
- Ποσοστό ανεργίας = άνεργοι / εργατικό δυναμικό × 100 — όχι άνεργοι / πληθυσμό ή άνεργοι / απασχολούμενους.
- Σε μεταβολές, υπολόγισε ξανά και τους ανέργους και το εργατικό δυναμικό.
- Για το είδος ανεργίας ρώτα: υπάρχουν κενές θέσεις; Ταιριάζουν τα προσόντα; Επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο; Οφείλεται σε ύφεση;
Λυμένη άσκηση: Σε μια χώρα οι απασχολούμενοι είναι 4.500.000 και οι άνεργοι 500.000. (α) Πόσο είναι το εργατικό δυναμικό και το ποσοστό ανεργίας; (β) Τον επόμενο χρόνο οι απασχολούμενοι αυξάνονται κατά 2% και οι άνεργοι μειώνονται κατά 10%. Νέο ποσοστό ανεργίας;
Λύση:
(α) ΕΔ , ποσοστό .
(β) Απασχολούμενοι: · άνεργοι: · ΕΔ . Ποσοστό .
Σε μια οικονομία οι απασχολούμενοι είναι 80, οι άνεργοι 20 και οι άεργοι 5. Το ποσοστό ανεργίας είναι:
Λυμένη άσκηση (είδη ανεργίας): Να χαρακτηρίσεις κάθε περίπτωση.
(α) Ένας ναυαγοσώστης μένει χωρίς δουλειά κάθε Νοέμβριο. (β) Μια λογίστρια στην Κρήτη ψάχνει δουλειά, ενώ στην Αθήνα υπάρχουν κενές θέσεις λογιστών που δεν γνωρίζει. (γ) Εργάτες κλωστοϋφαντουργίας χάνουν τη δουλειά τους, ενώ οι εταιρείες πληροφορικής ψάχνουν προγραμματιστές. (δ) Σε μια ύφεση κλείνουν επιχειρήσεις σε όλους τους κλάδους.
Λύση: (α) Εποχιακή. (β) Τριβής — υπάρχουν θέσεις για τα προσόντα της, αλλά λείπει η πληροφόρηση ή τη χωρίζει γεωγραφική απόσταση. (γ) Διαρθρωτική — αναντιστοιχία προσόντων λόγω τεχνολογίας και αλλαγής της ζήτησης. (δ) Ανεπαρκούς ζήτησης (κεϋνσιανή).
Όταν υπάρχει διαρθρωτική ανεργία, οι άνεργοι δε βρίσκουν απασχόληση επειδή:
Θέμα τύπου Πανελλαδικών (Θέμα Β): Ποιες είναι οι συνέπειες της ανεργίας;
Ενδεικτική απάντηση: Τρεις βασικές οικονομικές συνέπειες: Πρώτον, αποτελεί απώλεια παραγωγικών δυνάμεων, δηλαδή της εργασίας των ανέργων, που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί στην παραγωγή. Δεύτερον, σημαίνει απώλεια εισοδήματος για τον άνεργο και την οικογένειά του. Τρίτον, επιβαρύνει τον κρατικό προϋπολογισμό λόγω των επιδομάτων ανεργίας. Επιπλέον, δημιουργεί σοβαρά κοινωνικά προβλήματα: μειώνει την κοινωνική θέση του ανέργου, δημιουργεί προβλήματα αυτοσεβασμού και οικογενειακές τριβές.
Ποια πρόταση για την εποχιακή ανεργία είναι σωστή;
Στη Μεγάλη Ύφεση των ΗΠΑ, το 1933, η ανεργία έφτασε περίπου το 25% — το ίδιο περίπου επίπεδο με την ελληνική ανεργία του 2013. Και οι δύο ήταν κυρίως ανεργία ανεπαρκούς ζήτησης, αυτή που ο John Maynard Keynes ανέλυσε στη «Γενική Θεωρία» (1936) — γι' αυτό λέγεται και κεϋνσιανή.
Σε μια χώρα το ποσοστό ανεργίας είναι 12% και οι άνεργοι 600.000. Τον επόμενο χρόνο βρίσκουν δουλειά 150.000 άνεργοι, ενώ ταυτόχρονα εισέρχονται στο εργατικό δυναμικό 100.000 νέοι απόφοιτοι, από τους οποίους μόνο οι 20.000 βρίσκουν δουλειά. Πόσο γίνεται το ποσοστό ανεργίας;
Δοκίμασε πρώτα μόνος σου — μετά δες τη λύση
Αρχικό ΕΔ: . Νέοι άνεργοι: . Νέο ΕΔ: (όσοι βρήκαν δουλειά απλώς πέρασαν από ανέργους σε απασχολούμενους μέσα στο ίδιο ΕΔ). Ποσοστό: .
- Διαιρείς τους ανέργους με τον πληθυσμό ή με τους απασχολούμενους αντί για το εργατικό δυναμικό.
- Βάζεις στο εργατικό δυναμικό παιδιά, συνταξιούχους ή στρατιώτες.
- Μπερδεύεις τριβής (υπάρχουν θέσεις για τα προσόντα σου, λείπει η πληροφόρηση) με διαρθρωτική (λείπουν τα κατάλληλα προσόντα).
- Ξεχνάς τη μη οικονομική διάσταση της ανεργίας στις συνέπειες.
- Εργατικό δυναμικό: όσοι μπορούν και θέλουν να εργαστούν = απασχολούμενοι + άνεργοι.
- Άνεργοι: μπορούν και θέλουν να εργαστούν, αλλά δε βρίσκουν απασχόληση· ποσοστό ανεργίας = άνεργοι / ΕΔ × 100.
- Είδη: εποχιακή, τριβής, διαρθρωτική, ανεπαρκούς ζήτησης (κεϋνσιανή).
- Συνέπειες: απώλεια παραγωγικών δυνάμεων, απώλεια εισοδήματος, επιβάρυνση προϋπολογισμού — και κοινωνικά προβλήματα.