💱

Ονομαστικό & Πραγματικό ΑΕΠ

Κεφ. 7 · §4 · Επίδραση των τιμών, δείκτης τιμών (αποπληθωριστής), ΑΕΠ σε τρέχουσες και σε σταθερές τιμές

Γιατί με νοιάζει;

Αν όλες οι τιμές διπλασιαστούν αύριο και δεν παραχθεί ούτε ένα αγαθό περισσότερο, το ΑΕΠ «διπλασιάζεται» — αλλά κανείς δεν έγινε πλουσιότερος. Για να δούμε την πραγματική πορεία της οικονομίας, «καθαρίζουμε» το ΑΕΠ από τις τιμές. Είναι σχεδόν σίγουρο θέμα στις Πανελλαδικές.

Η επίδραση της μεταβολής των τιμών

Το ΑΕΠ μπορεί να μεταβληθεί είτε με μεταβολή ποσοτήτων είτε με μεταβολή τιμών. Αν όλες οι τιμές διπλασιαστούν χωρίς μεταβολή στις ποσότητες, το ΑΕΠ θα διπλασιαστεί, αλλά η ικανότητα της οικονομίας να ικανοποιεί ανάγκες δεν διπλασιάστηκε. Γι' αυτό προσαρμόζουμε τις μετρήσεις, ώστε να απαλλαγούμε από την επίδραση των τιμών.

ΑΕΠ σε τρέχουσες τιμές (ονομαστικό ΑΕΠ): υπολογίζεται με τις τιμές κάθε τρέχοντος έτους. Δεν είναι κατάλληλο για συγκρίσεις.
Δείκτης τιμών ή αποπληθωριστής τιμών: εκφράζει την τιμή σε μια χρονική περίοδο ως προς την τιμή σε μια άλλη περίοδο, που επιλέγεται τυχαία ως βάση σύγκρισης. Για το έτος βάσης ο δείκτης είναι πάντα 1 ή 100 (αν εκφράζεται ως ποσοστό).
ΑΕΠ σε σταθερές τιμές (πραγματικό ΑΕΠ): μετράει την αξία της συνολικής παραγωγής σε τιμές του έτους βάσης και μετρά τις πραγματικές μεταβολές του προϊόντος. Διαφέρει από έτος σε έτος μόνο αν κυμαίνονται οι παραγόμενες ποσότητες και είναι καλύτερο μέτρο σύγκρισης της ευημερίας από το ονομαστικό.

Συνοψίζοντας: το ονομαστικό ΑΕΠ αυξάνεται είτε επειδή αυξήθηκε η παραγωγή είτε επειδή αυξήθηκαν οι τιμές (ή και τα δύο)· το πραγματικό αυξάνεται μόνο όταν έχει αυξηθεί η ποσότητα των αγαθών και υπηρεσιών.

$\text{ΑΕΠ σε σταθερές τιμές} = \frac{\text{ΑΕΠ σε τρέχουσες τιμές}}{\text{Δείκτης τιμών έτους}} \cdot 100$

$\text{Πραγματική \% μεταβολή} = \frac{\text{Πραγμ. ΑΕΠ}_2 - \text{Πραγμ. ΑΕΠ}_1}{\text{Πραγμ. ΑΕΠ}_1} \cdot 100$

Κόλπο μνήμης

«Ονομαστικό = όνομα, πραγματικό = πράγματα». Το ονομαστικό μετρά χρήματα (που «φουσκώνουν» με τις τιμές), το πραγματικό μετρά πράγματα (ποσότητες). Και για τη μετατροπή: διαιρείς με τον δείκτη και πολλαπλασιάζεις επί 100.

Μέθοδος: ονομαστικό → πραγματικό

Έλεγξε ποιο είναι το έτος βάσης (δείκτης 100).
Πραγματικό ΑΕΠ κάθε έτους = ονομαστικό / δείκτης × 100.
Πραγματικές μεταβολές υπολογίζονται μόνο από πραγματικά ΑΕΠ.
Αν ζητείται σε τιμές άλλου έτους βάσης, αναπροσάρμοσε τον δείκτη: νέος δείκτης $= \frac{\text{παλιός δείκτης}}{\text{παλιός δείκτης νέου έτους βάσης}} \cdot 100$ .
Αν δίνεται ποσοστό αύξησης των τιμών, ο δείκτης του επόμενου έτους $=$ δείκτης $\times (1 + \text{ποσοστό})$ .

Λυμένη άσκηση: Μια οικονομία παράγει ένα αγαθό. Έτος 1: 20 μονάδες στα 5 €· έτος 2: 24 μονάδες στα 6 €· έτος 3: 18 μονάδες στα 7 €. Με έτος βάσης το 1, να βρεθούν ονομαστικό ΑΕΠ, δείκτης τιμών και πραγματικό ΑΕΠ.

Λύση:

Έτος 1: ονομαστικό $100$ , δείκτης $5/5 = 1$ (100), πραγματικό $100$ .
Έτος 2: ονομαστικό $144$ , δείκτης $6/5 = 1{,}2$ (120), πραγματικό $144/1{,}2 = 120$ .
Έτος 3: ονομαστικό $126$ , δείκτης $7/5 = 1{,}4$ (140), πραγματικό $126/1{,}4 = 90$ .

Το ονομαστικό ΑΕΠ του έτους 3 (126) είναι μεγαλύτερο από του έτους 1 (100), ενώ η παραγωγή μειώθηκε (18 < 20). Το πραγματικό ΑΕΠ (90 < 100) δείχνει τη σωστή εικόνα.

Γρήγορος έλεγχος

Το ονομαστικό ΑΕΠ ενός έτους είναι 264 δισ. € και ο δείκτης τιμών (έτος βάσης = 100) είναι 110. Το πραγματικό ΑΕΠ είναι:

Θέμα τύπου Πανελλαδικών (Θέμα Γ): Δίνονται: έτος 2022 (βάση) δείκτης 100, ονομαστικό ΑΕΠ 200 δισ. €· έτος 2023 ονομαστικό 264 δισ. € και οι τιμές αυξήθηκαν κατά 10% σε σχέση με το 2022· έτος 2024 ονομαστικό 270 δισ. €, δείκτης 125.

(α) Να συμπληρωθούν ο δείκτης του 2023 και τα πραγματικά ΑΕΠ. (β) Πραγματική ποσοστιαία μεταβολή 2022–2023 και 2023–2024. (γ) Η μεταβολή 2023–2024 σε σταθερές τιμές του 2023.

Λύση:

(α) Δείκτης 2023: $100 \cdot 1{,}10 = 110$ . Πραγματικό: 2022 → $200$ · 2023 → $264/110 \cdot 100 = 240$ · 2024 → $270/125 \cdot 100 = 216$ .

(β) 2022–2023: $\frac{240 - 200}{200} \cdot 100 = +20\%$ . 2023–2024: $\frac{216 - 240}{240} \cdot 100 = -10\%$ .

(γ) Δείκτης 2024 με βάση το 2023: $\frac{125}{110} \cdot 100 \approx 113{,}64$ . Πραγματικό 2024 σε τιμές 2023: $\frac{270}{113{,}64} \cdot 100 \approx 237{,}6$ . Μεταβολή: $\frac{237{,}6 - 264}{264} \cdot 100 = -10\%$ — η ίδια, όποιο έτος βάσης κι αν διαλέξεις.

Γρήγορος έλεγχος

Το πραγματικό ΑΕΠ μιας χώρας αυξάνεται από έτος σε έτος:

Λυμένη άσκηση (ποσοστά): Το ονομαστικό ΑΕΠ αυξάνεται κατά 21% και ο δείκτης τιμών κατά 10%. Πόση είναι η πραγματική ποσοστιαία μεταβολή του ΑΕΠ;

Λύση: $\dfrac{\text{Πραγμ.}_2}{\text{Πραγμ.}_1} = \dfrac{1{,}21}{1{,}10} = 1{,}10$ , άρα +10%. Προσοχή: δεν αφαιρείς απλώς $21\% - 10\% = 11\%$ · διαιρείς τους συντελεστές.

Ήξερες ότι;

Στην Ελλάδα την εξέλιξη των τιμών και του ΑΕΠ την υπολογίζει σήμερα η ΕΛΣΤΑΤ (Ελληνική Στατιστική Αρχή), που δημοσιεύει κάθε μήνα τον Δείκτη Τιμών Καταναλωτή και κάθε τρίμηνο εκτιμήσεις του ΑΕΠ σε τρέχουσες και σε σταθερές τιμές.

Γρήγορος έλεγχος

Στο έτος βάσης το ονομαστικό και το πραγματικό ΑΕΠ:

Πρόκληση

Σε δύο διαδοχικά έτη το πραγματικό ΑΕΠ έμεινε ίδιο, ενώ το ονομαστικό αυξήθηκε από 150 σε 180 δισ. €. Αν ο δείκτης τιμών του πρώτου έτους ήταν 120, πόσος είναι ο δείκτης του δεύτερου; Κατά πόσο αυξήθηκαν οι τιμές;

Δοκίμασε πρώτα μόνος σου — μετά δες τη λύση

Πραγματικό έτους 1: $150/120 \cdot 100 = 125$ . Αφού μένει ίδιο: $180/\Delta_2 \cdot 100 = 125 \Rightarrow \Delta_2 = 144$ . Οι τιμές αυξήθηκαν $\frac{144 - 120}{120} \cdot 100 = 20\%$ — όσο και το ονομαστικό ΑΕΠ ( $180/150 = 1{,}2$ ). Όλη η «αύξηση» ήταν τιμές, καθόλου πράγματα.

Συνηθισμένα λάθη

Πολλαπλασιάζεις με τον δείκτη αντί να διαιρείς.
Υπολογίζεις πραγματική μεταβολή από ονομαστικά ΑΕΠ.
Αφαιρείς ποσοστά ( $21\% - 10\%$ ) αντί να διαιρείς συντελεστές ( $1{,}21/1{,}10$ ).
Ξεχνάς ότι στο έτος βάσης ο δείκτης είναι 100 και ονομαστικό = πραγματικό.

Σύνοψη — τι κρατάμε

Ονομαστικό ΑΕΠ: σε τρέχουσες τιμές· επηρεάζεται από τιμές και ποσότητες· ακατάλληλο για συγκρίσεις.
Δείκτης τιμών (αποπληθωριστής): τιμή έτους ως προς το έτος βάσης (= 100).
Πραγματικό ΑΕΠ $= \frac{\text{ονομαστικό}}{\text{δείκτης}} \cdot 100$ : σε σταθερές τιμές, μεταβάλλεται μόνο με τις ποσότητες.
Πραγματικές μεταβολές μόνο από πραγματικά μεγέθη· διαιρούμε συντελεστές, δεν αφαιρούμε ποσοστά.

Η επίδραση της μεταβολής των τιμών

ΑΕΠ σε τρέχουσες τιμές (ονομαστικό ΑΕΠ): υπολογίζεται με τις τιμές κάθε τρέχοντος έτους. Δεν είναι κατάλληλο για συγκρίσεις.

Δείκτης τιμών ή αποπληθωριστής τιμών: εκφράζει την τιμή σε μια χρονική περίοδο ως προς την τιμή σε μια άλλη περίοδο, που επιλέγεται τυχαία ως βάση σύγκρισης. Για το έτος βάσης ο δείκτης είναι πάντα 1 ή 100 (αν εκφράζεται ως ποσοστό).

ΑΕΠ σε σταθερές τιμές (πραγματικό ΑΕΠ): μετράει την αξία της συνολικής παραγωγής σε τιμές του έτους βάσης και μετρά τις πραγματικές μεταβολές του προϊόντος. Διαφέρει από έτος σε έτος μόνο αν κυμαίνονται οι παραγόμενες ποσότητες και είναι καλύτερο μέτρο σύγκρισης της ευημερίας από το ονομαστικό.