Οικονομικοί Κύκλοι & Πληθωρισμός

Οικονομικές διακυμάνσεις

Όλα τα σημαντικά μεγέθη μιας οικονομίας — εισόδημα, απασχόληση, ανεργία, τιμές, εξαγωγές — μεταβάλλονται διαχρονικά. Η οικονομική δραστηριότητα άλλοτε αυξάνεται γρήγορα, άλλοτε αργά και άλλοτε μειώνεται. Οι μεταβολές αυτές ονομάζονται οικονομικές διακυμάνσεις ή οικονομικοί κύκλοι και παρουσιάζουν μια συστηματική κυκλικότητα. Οι κύκλοι επαναλαμβάνονται, αλλά δεν είναι ίδιοι ως προς την ένταση και τη διάρκειά τους. Τα στάδια με κοινά χαρακτηριστικά λέγονται φάσεις του οικονομικού κύκλου.

Δύο κύριες φάσεις: η φάση της ανόδου ή άνθησης και η φάση της καθόδου. Η μετάβαση δε γίνεται απότομα: από την άνοδο στην κάθοδο περνά από τη φάση της κρίσης, που είναι η κορυφή του κύκλου· από την κάθοδο στην άνοδο περνά από τη φάση της ύφεσης, που είναι ο «πυθμένας» του κύκλου.

Τα χαρακτηριστικά κάθε φάσης

α) Ύφεση (πυθμένας): εκτεταμένη ανεργία, έλλειψη επενδύσεων, ανεπαρκής ζήτηση καταναλωτικών αγαθών· αχρησιμοποίητη ή πλεονάζουσα παραγωγική δυναμικότητα· παραγωγή και εισόδημα στο χαμηλότερο επίπεδο· τιμές που δεν αυξάνονται ή αυξάνονται ελάχιστα· χαμηλά κέρδη ή ζημιές· απαισιοδοξία. Όσο πιο έντονα τα συμπτώματα, τόσο πιο βαθιά η ύφεση (π.χ. η μεγάλη ύφεση του 1930).

β) Άνοδος ή άνθηση: αύξηση της παραγωγής, του εισοδήματος και της απασχόλησης· η αύξηση της παραγωγής είναι εύκολη λόγω υποαπασχολούμενων συντελεστών· αυξάνονται τα κέρδη και δημιουργείται ευνοϊκό κλίμα για επενδύσεις. Στην αρχή χωρίς αύξηση τιμών· όσο αυξάνεται η απασχόληση των συντελεστών, εμφανίζονται οι πρώτες αυξήσεις τιμών.

γ) Κρίση (κορυφή): η οικονομία πλησιάζει την πλήρη απασχόληση· εμφανίζονται «στενότητες» (ελλείψεις εξειδικευμένης και μετά γενικά εργασίας)· η αύξηση της παραγωγής δυσκολεύει, το κόστος ανεβαίνει και η αύξηση των τιμών γενικεύεται. Η οικονομία είναι πιο ευάλωτη· αν ανακοπεί η άνοδος, μπαίνει στην κάθοδο.

δ) Κάθοδος: τα αντίθετα της ανόδου — μείωση της κατανάλωσης, στασιμότητα ή μείωση των επενδύσεων, μείωση του εισοδήματος και της απασχόλησης. Άλλοτε τελειώνει γρήγορα, άλλοτε οδηγεί σε παρατεταμένη ύφεση.

Αίτια: κάποιες θεωρίες εντοπίζουν τη γενεσιουργό αιτία σε εξωτερικούς παράγοντες (εφευρέσεις, πόλεμοι, πολιτικά και τυχαία συμβάντα), άλλες σε παράγοντες μέσα από το ίδιο το οικονομικό σύστημα (νομισματικές θεωρίες — κακή διαχείριση της προσφοράς χρήματος — και θεωρίες υποκατανάλωσης ή υπερεπένδυσης). Το κλειδί για την κατανόηση των οικονομικών κύκλων είναι η εξέλιξη του ποσοστού του κέρδους, από το οποίο εξαρτάται η επενδυτική δραστηριότητα των επιχειρήσεων.

Ο πληθωρισμός

Ως πληθωρισμός ορίζεται η τάση για συνεχή άνοδο του γενικού επιπέδου των τιμών. Συνεπώς πληθωρισμός δε σημαίνει ένα υψηλό επίπεδο τιμών, αλλά ένα συνεχώς ανερχόμενο επίπεδο τιμών.

Η ποσοστιαία μεταβολή του επιπέδου των τιμών (ή του δείκτη τιμών) μέσα σε μια ορισμένη χρονική περίοδο ονομάζεται ρυθμός πληθωρισμού. Όταν λέμε ότι ο ρυθμός πληθωρισμού είναι 5%, εννοούμε ότι το επίπεδο των τιμών του τρέχοντος έτους είναι 5% υψηλότερο από αυτό του προηγούμενου έτους.

Μέθοδος: ρυθμός πληθωρισμού από δείκτες τιμών

1. Πάρε τον δείκτη τιμών του τρέχοντος και του προηγούμενου έτους.
2. Ρυθμός $= \frac{\Delta_t - \Delta_{t-1}}{\Delta_{t-1}} \cdot 100$ — ποσοστιαία μεταβολή, όχι απλή διαφορά μονάδων.
3. Για διαδοχικά έτη πολλαπλασιάζεις τους συντελεστές: $(1 + \pi_1)(1 + \pi_2)$.
4. Μείωση του ρυθμού πληθωρισμού (όσο μένει θετικός) σημαίνει ότι οι τιμές ανεβαίνουν πιο αργά, όχι ότι πέφτουν.