Χρόνοι κατά θέμα: αφωνόληκτα, υγρόληκτα, ενρινόληκτα
Θέμα Γ3 · Χειλικόληκτα, ουρανικόληκτα, οδοντικόληκτα · Συνηρημένος και αττικός μέλλοντας · Αόριστος χωρίς σ · Β΄ αόριστοι
Στη Γ3 του 2026 ζητήθηκε το «απαρέμφατο του μέλλοντα» του ἀφανίζειν. Όποιος έγραψε «ἀφανίσειν» έχασε τη μονάδα: το σωστό είναι ἀφανιεῖν, γιατί τα ρήματα σε -ίζω έχουν αττικό μέλλοντα. Σε αυτό το μάθημα μαθαίνεις να προβλέπεις κάθε χρόνο από το τελευταίο γράμμα του θέματος.
Αφωνόληκτα: τι παθαίνει το σύμφωνο
Το θέμα λήγει σε άφωνο σύμφωνο και «συγκρούεται» με το σ (μέλλοντας, αόριστος), το κ (παρακείμενος), το μ (μέσος παρακείμενος) και το θ (παθητικός αόριστος).
Χειλικόληκτα (π, β, φ · ενεστώτας συχνά σε -πτω)
- π, β, φ + σ → ψ · + μ → μμ · + θ → φθ.
- γράφω: γράψω, ἔγραψα, γέγραφα, γέγραμμαι, ἐγράφην (β΄ παθ. αόρ.).
- πέμπω: πέμψω, ἔπεμψα, πέπομφα, πέπεμμαι, ἐπέμφθην.
Ουρανικόληκτα (κ, γ, χ · ενεστώτας συχνά σε -ττω)
- κ, γ, χ + σ → ξ · + μ → γμ · + θ → χθ.
- πράττω: πράξω, ἔπραξα, πέπραχα (και πέπραγα), πέπραγμαι, ἐπράχθην.
- ἄγω: ἄξω, ἤγαγον (β΄ αόρ.), ἦχα, ἦγμαι, ἤχθην.
Οδοντικόληκτα (τ, δ, θ · ενεστώτας συχνά σε -ζω)
- τ, δ, θ + σ → σ · + κ → πέφτουν · + μ → σμ · + θ → σθ.
- πείθω: πείσω, ἔπεισα, πέπεικα, πέπεισμαι, ἐπείσθην.
- σῴζω: σώσω, ἔσωσα, σέσωκα, σέσωσμαι, ἐσώθην.
«Χείλη κάνουν ψ, ουρανός κάνει ξ, δόντια σβήνουν στο σ». π/β/φ + σ = ψ (γράψω), κ/γ/χ + σ = ξ (πράξω), τ/δ/θ + σ = σ (πείσω).
Ποιος είναι ο μέλλοντας (α΄ ενικό) του πράττω;
Υγρόληκτα και ενρινόληκτα (λ, ρ, μ, ν)
Μέλλοντας: συνηρημένος, χωρίς σ
Κλίνεται όπως ο ενεστώτας των σε -έω: ἀγγελῶ, ἀγγελεῖς, ἀγγελεῖ, ἀγγελοῦμεν, ἀγγελεῖτε, ἀγγελοῦσι(ν) · απαρ. ἀγγελεῖν · μετ. ἀγγελῶν, ἀγγελοῦσα, ἀγγελοῦν.
Αόριστος: χωρίς σ, με έκταση του φωνήεντος του θέματος
ε → ει, α → η (ᾱ μετά από ι, ρ), ι → ῑ, υ → ῡ.
- ἀγγέλλω: ἀγγελῶ, ἤγγειλα, ἤγγελκα, ἤγγελμαι, ἠγγέλθην.
- μένω: μενῶ, ἔμεινα, μεμένηκα.
- φαίνω: φανῶ, ἔφηνα, πέφαγκα, πέφασμαι, ἐφάνην (φάνηκα).
- κρίνω: κρινῶ, ἔκρινα, κέκρικα, κέκριμαι, ἐκρίθην.
- στέλλω: στελῶ, ἔστειλα, ἔσταλκα, ἔσταλμαι, ἐστάλην.
- αἴρω: ἀρῶ, ἦρα, ἦρκα, ἦρμαι, ἤρθην.
Αττικός μέλλοντας
Χωρίς σ, με συναίρεση, όπως ο μέλλοντας των υγρόληκτων:
- -ίζω → -ιῶ: νομίζω → νομιῶ, κομίζω → κομιῶ, ἀφανίζω → ἀφανιῶ · απαρ. νομιεῖν · μετ. νομιῶν, νομιοῦσα, νομιοῦν.
- καλέω → καλῶ, τελέω → τελῶ, ἐλαύνω → ἐλῶ (ο μέλλοντας συμπίπτει με ενεστώτα συνηρημένου).
Β΄ αόριστοι
Χωρίς χαρακτήρα σ, με καταλήξεις παρατατικού πάνω σε αλλαγμένο θέμα: λείπω → ἔλιπον, βάλλω → ἔβαλον, ἄγω → ἤγαγον, φεύγω → ἔφυγον. Απαρέμφατο περισπώμενο (λιπεῖν, βαλεῖν), μετοχή οξύτονη (λιπών, βαλών).
Ποιος είναι ο μέλλοντας (α΄ ενικό) του φαίνω;
Μέθοδος: από τον ενεστώτα στους αρχικούς χρόνους
- Βρες το καθαρό θέμα: -πτω → χειλικό, -ττω → συνήθως ουρανικό, -ζω → συνήθως οδοντικό, -λλω/-αίνω/-είρω → υγρόληκτο/ενρινόληκτο.
- Μέλλοντας/αόριστος: σύγκρουση με σ (ψ, ξ, σ) ή, στα υγρά/έρρινα, συναίρεση στον μέλλοντα και έκταση στον αόριστο.
- Παρακείμενος: αναδιπλασιασμός + κ (ή δασυνόμενο φ/χ στα άφωνα: γέγραφα, πέπραχα).
- Μέσος παρακείμενος: θέμα + μαι, με την αφομοίωση πριν από το μ (γέγραμμαι, πέπραγμαι, πέπεισμαι).
- Παθητικός αόριστος: θέμα + θην (ἐπράχθην, ἐπείσθην) ή β΄ σε -ην (ἐγράφην, ἐφάνην, ἐστάλην).
Παράδειγμα 1: Να γραφούν οι αρχικοί χρόνοι του γράφω και του πείθω.
Λύση:
- γράφω, γράψω, ἔγραψα, γέγραφα, γέγραμμαι, ἐγράφην.
- πείθω, πείσω, ἔπεισα, πέπεικα, πέπεισμαι, ἐπείσθην.
Στο γέγραμμαι το φ + μ → μμ· στο πέπεισμαι το θ + μ → σμ· στο ἐπείσθην το θ + θ → σθ.
Παράδειγμα 2: Να κλιθεί ο μέλλοντας του μένω στην οριστική και να γραφούν απαρέμφατο και μετοχή.
Λύση: μενῶ, μενεῖς, μενεῖ, μενοῦμεν, μενεῖτε, μενοῦσι(ν) · απαρ. μενεῖν · μετ. μενῶν, μενοῦσα, μενοῦν.
Σύγκρινε με τον ενεστώτα μένω, μένεις, μένει: διαφέρουν μόνο στον τόνο!
Ποιος είναι ο αόριστος (α΄ ενικό) του μένω;
Θέμα τύπου Πανελλαδικών (Γ3): (α) ἀφανίζειν: να γραφεί το απαρέμφατο του μέλλοντα και του αορίστου. (β) φαίνω: να γραφεί το β΄ ενικό της προστακτικής ενεργητικού αορίστου. (γ) στέλλω: να γραφεί το γ΄ πληθυντικό της οριστικής παθητικού αορίστου.
Λύση:
(α) Τα σε -ίζω έχουν αττικό μέλλοντα: ἀφανιεῖν · αόριστος ἠφάνισα → απαρ. ἀφανίσαι.
(β) Αόριστος ἔφηνα → προστ. φῆνον (χωρίς αύξηση, με το εκτεταμένο θέμα φην-).
(γ) Β΄ παθητικός αόριστος ἐστάλην → ἐστάλησαν.
Ο ἄγγελος είναι κυριολεκτικά «αυτός που φέρνει μήνυμα», από το ἀγγέλλω· και εὐαγγέλιον αρχικά σήμαινε «καλό μήνυμα» ή την ανταμοιβή για ένα καλό μήνυμα. Κάθε φορά που γράφεις ἤγγειλα, γράφεις τον αόριστο της ίδιας ρίζας.
Ποιο είναι το απαρέμφατο του μέλλοντα του κομίζω;
Σε ποιον χρόνο είναι οι τύποι μενεῖ, μένει, κρινοῦσι, κρίνουσι, νομιεῖ; Πώς τους ξεχωρίζεις χωρίς συμφραζόμενα;
Δοκίμασε πρώτα μόνος σου — μετά δες τη λύση
- μενεῖ: μέλλοντας (συνηρημένος, περισπώμενος) · μένει: ενεστώτας.
- κρινοῦσι: μέλλοντας · κρίνουσι: ενεστώτας.
- νομιεῖ: αττικός μέλλοντας του νομίζω.
Στα υγρόληκτα και ενρινόληκτα ο τόνος είναι ο μόνος διακριτικός δείκτης: ο μέλλοντας τονίζεται στη λήγουσα, με περισπωμένη, επειδή προέρχεται από συναίρεση (μεν-έ-ει → μενεῖ). Γι' αυτό στη Γ3 ένας τόνος στη λάθος θέση αλλάζει τον χρόνο.
- «ἀφανίσειν», «νομίσειν»: τα σε -ίζω θέλουν αττικό μέλλοντα: ἀφανιεῖν, νομιεῖν.
- «ἔμενα», «ἤγγελα»: ο αόριστος των υγρόληκτων θέλει έκταση: ἔμεινα, ἤγγειλα.
- «πέπραχμαι»: πριν από το μ το χ γίνεται γ: πέπραγμαι.
- Μέλλοντας υγρόληκτου διαβασμένος ως ενεστώτας στη μετάφραση: πρόσεξε την περισπωμένη.
- Χειλικά + σ → ψ, ουρανικά + σ → ξ, οδοντικά + σ → σ · πριν από μ: μμ, γμ, σμ · πριν από θ: φθ, χθ, σθ.
- Υγρόληκτα/ενρινόληκτα: μέλλοντας συνηρημένος (μενῶ, ἀγγελῶ), αόριστος με έκταση (ἔμεινα, ἤγγειλα, ἔφηνα).
- Αττικός μέλλοντας: -ίζω → -ιῶ, απαρ. -ιεῖν · καλῶ, τελῶ, ἐλῶ.
- Β΄ αόριστοι: ἔλιπον, ἔβαλον, ἤγαγον · απαρ. περισπώμενο, μετοχή οξύτονη.
- Β΄ παθητικοί αόριστοι: ἐγράφην, ἐφάνην, ἐστάλην.