Κινητική Ερμηνεία της Θερμοκρασίας
Ē = 3/2 kT, σταθερά Boltzmann, εσωτερική ενέργεια ιδανικού αερίου
Τι μετράει στην πραγματικότητα ένα θερμόμετρο; Όταν λες ότι ο αέρας έχει , λες κάτι πολύ συγκεκριμένο για τα αόρατα μόρια του: πόση κινητική ενέργεια έχουν κατά μέσο όρο. Η θερμοκρασία, που νιώθουμε με το δέρμα μας, αποδεικνύεται ότι είναι απλώς ένα «μέτρο» της κίνησης των μορίων.
Απόδειξη:
Από την κινητική θεωρία , άρα .
Από την καταστατική εξίσωση , όπου η σταθερά Boltzmann (αφού ). Εξισώνοντας:
Η μέση μεταφορική κινητική ενέργεια των μορίων εξαρτάται μόνο από την απόλυτη θερμοκρασία.
Θερμοκρασία: το «θερμόμετρο» των μορίων
Η σχέση είναι το βαθύτερο αποτέλεσμα του κεφαλαίου: η απόλυτη θερμοκρασία είναι μέτρο της μέσης μεταφορικής κινητικής ενέργειας των μορίων. Στην ίδια θερμοκρασία, όλα τα αέρια έχουν την ίδια μέση κινητική ενέργεια — τα ελαφρύτερα μόρια απλώς κινούνται γρηγορότερα.
Η ενεργός ταχύτητα είναι η τετραγωνική ρίζα της μέσης τιμής — η «αντιπροσωπευτική» ταχύτητα των μορίων, λίγο μεγαλύτερη από τη μέση ταχύτητά τους (εκτός εξεταστέας ύλης 2025-26, χρήσιμη όμως για τη διαίσθηση).
Ήλιο () και οξυγόνο () βρίσκονται στην ίδια θερμοκρασία. Για τη μέση κινητική ενέργεια ανά μόριο ισχύει:
Γιατί ; Σκέψου «τρία μισά για τρεις διαστάσεις»: κάθε μόριο κινείται στους άξονες , , και κάθε άξονας «παίρνει» κατά μέσο όρο . Το ίδιο ξαναβρίσκεις στο .
Εσωτερική ενέργεια ιδανικού αερίου
Στο ιδανικό αέριο οι δυνάμεις μεταξύ των μορίων αμελούνται, άρα δεν υπάρχει δυναμική ενέργεια αλληλεπίδρασης. Για μονατομικό αέριο η εσωτερική ενέργεια είναι απλώς το άθροισμα των κινητικών ενεργειών όλων των μορίων:
αφού . Από εδώ βγαίνει το κεντρικό συμπέρασμα που χρησιμοποιεί η θερμοδυναμική: η εσωτερική ενέργεια ορισμένης ποσότητας ιδανικού αερίου εξαρτάται μόνο από τη θερμοκρασία του.
Με τον ίδιο συλλογισμό η καταστατική εξίσωση γράφεται και «ανά μόριο»: .
Μέθοδος: ασκήσεις κινητικής θεωρίας
- Μετάτρεψε τη θερμοκρασία σε Kelvin.
- Μέση κινητική ενέργεια ανά μόριο: — ίδια για κάθε αέριο στην ίδια .
- Αριθμός μορίων: ή απευθείας (με σε Pa, σε ).
- Εσωτερική ενέργεια μονατομικού αερίου: .
- Για ερωτήσεις «πόσες φορές αλλάζει» δούλεψε με αναλογίες: .
Παράδειγμα: Να βρεθεί η μέση κινητική ενέργεια των μορίων ενός αερίου στους και στους . Δίνεται .
Λύση: :
, δηλαδή διπλάσια απόλυτη θερμοκρασία, άρα:
Ο λόγος των θερμοκρασιών σε βαθμούς Κελσίου () δεν έχει κανένα φυσικό νόημα — μόνο η κλίμακα Kelvin «μετράει» την κίνηση των μορίων. ✔
Η θερμοκρασία ιδανικού αερίου αυξάνεται από σε . Η μέση κινητική ενέργεια των μορίων του:
Σε σταθερή θερμοκρασία διπλασιάζουμε την ποσότητα ενός μονατομικού ιδανικού αερίου. Τι συμβαίνει στη μέση κινητική ενέργεια ανά μόριο και στην εσωτερική ενέργεια ;
Άσκηση τύπου διαγωνίσματος: Δοχείο όγκου περιέχει ήλιο (μονατομικό ιδανικό αέριο) σε πίεση και θερμοκρασία .
Δεδομένα: , , , , .
Ζητούμενο: (α) η μέση κινητική ενέργεια ανά μόριο, (β) ο αριθμός των μορίων, (γ) η εσωτερική ενέργεια του αερίου, (δ) ο αριθμός των mol.
Λύση:
(α) .
(β) Από :
(γ) . Επαλήθευση: ✔
(δ) .
Απάντηση: , μόρια, , .
Στον τάφο του Ludwig Boltzmann στη Βιέννη είναι χαραγμένη η εξίσωση , που συνδέει την εντροπία με το πλήθος των μικροσκοπικών καταστάσεων — με τη σταθερά που φέρει το όνομά του. Ο Boltzmann υπερασπίστηκε την ατομική θεωρία σε μια εποχή που πολλοί επιστήμονες αμφισβητούσαν ακόμη ότι τα άτομα υπάρχουν.
α) Σε ποια θερμοκρασία η μέση κινητική ενέργεια των μορίων ενός αερίου είναι ; β) Πόση είναι η σε θερμοκρασία δωματίου (), σε eV; (, )
Δοκίμασε πρώτα μόνος σου — μετά δες τη λύση
α) — θερμότερο από την επιφάνεια του Ήλιου.
β) .
Η θερμική κίνηση στη θερμοκρασία δωματίου δίνει στα μόρια ενέργειες μερικών εκατοστών του eV — πολύ λιγότερο από τα που χρειάζονται για να διεγερθεί ένα άτομο υδρογόνου. Γι' αυτό τα αέρια δεν φωτοβολούν μόνα τους σε συνηθισμένες θερμοκρασίες.
Εμβάθυνση (εκτός εξεταστέας ύλης 2025-26): Να υπολογιστεί η ενεργός ταχύτητα των μορίων του οξυγόνου () σε θερμοκρασία . Σε ποια θερμοκρασία θα διπλασιαστεί; Δίνεται .
Λύση:
Με : — σχεδόν μισό χιλιόμετρο το δευτερόλεπτο!
Επειδή , για να διπλασιαστεί πρέπει . Διπλάσια ταχύτητα απαιτεί τετραπλάσια απόλυτη θερμοκρασία.
Διπλασιάζουμε την απόλυτη θερμοκρασία ιδανικού αερίου. Τι συμβαίνει στη μέση κινητική ενέργεια των μορίων και στην ενεργό ταχύτητα;
Εμβάθυνση (εκτός εξεταστέας ύλης 2025-26): Δίνεται .
α) Πόση είναι η ενεργός ταχύτητα των μορίων υδρογόνου () στους ;
β) Σε ποια θερμοκρασία θα είχαν την ίδια ενεργό ταχύτητα τα μόρια οξυγόνου ();
γ) Στην ίδια θερμοκρασία, πόσες φορές μεγαλύτερη ενεργό ταχύτητα έχουν τα άτομα ηλίου () από τα μόρια οξυγόνου;
Λύση:
α) Με :
Σχεδόν κάθε δευτερόλεπτο!
β) Ίδια σημαίνει ίδιο πηλίκο :
Το οξυγόνο θέλει δεκαεξαπλάσια θερμοκρασία, όσο και ο λόγος των μοριακών μαζών.
γ) Στην ίδια : .
- Κελσίου στο : η μέση κινητική ενέργεια είναι ανάλογη της απόλυτης θερμοκρασίας. Διόρθωση: πάντα σε K.
- «Τα βαριά μόρια έχουν περισσότερη ενέργεια»: στην ίδια η είναι ίδια για όλα τα αέρια — αλλάζει μόνο πόσο γρήγορα κινούνται τα μόρια.
- Σύγχυση και : το αφορά ένα μόριο (), το ένα mol (). Διόρθωση: και έλεγχος αν μετράς μόρια ή mol.
- Ανά μόριο ή συνολικά: η είναι ανά μόριο, η για όλο το αέριο.
Στην ίδια θερμοκρασία η είναι ίδια για όλα τα αέρια, αλλά η — το υδρογόνο τρέχει 4 φορές γρηγορότερα από το οξυγόνο. Στους τύπους της κινητικής θεωρίας το μπαίνει σε kg/mol και η θερμοκρασία πάντα σε Kelvin.
- , με : η απόλυτη θερμοκρασία μετράει τη μέση κινητική ενέργεια των μορίων
- Στην ίδια θερμοκρασία όλα τα αέρια έχουν την ίδια ανά μόριο
- Μονατομικό ιδανικό αέριο: — εξαρτάται μόνο από τη θερμοκρασία