Η Κυκλοφορία του Αίματος
Μικρή, μεγάλη και στεφανιαία κυκλοφορία, πυλαία φλέβα, καρδιαγγειακές παθήσεις
Ένα ερυθρό αιμοσφαίριο που μόλις πήρε οξυγόνο στους πνεύμονες πρέπει να φτάσει μέχρι το δάχτυλο του ποδιού σου — και μετά να επιστρέψει. Για να το κάνει, περνά δύο φορές από την καρδιά. Γιατί δύο; Και γιατί μια αρτηρία κουβαλά «βρώμικο» αίμα;
Τρεις πορείες
Το κυκλοφορικό σύστημα περιλαμβάνει τρεις βασικές πορείες:
- τη μεγάλη ή συστηματική κυκλοφορία: καρδιά → όλο το σώμα → καρδιά,
- τη μικρή ή πνευμονική κυκλοφορία: καρδιά → πνεύμονες → καρδιά,
- τη στεφανιαία κυκλοφορία, που τροφοδοτεί την ίδια την καρδιά.
Μικρή (πνευμονική) κυκλοφορία
Το αίμα από όλο το σώμα συγκεντρώνεται στον δεξιό κόλπο → δεξιά κοιλία → πνευμονική αρτηρία, η οποία είναι η μόνη αρτηρία που μεταφέρει μη οξυγονωμένο αίμα. Η πνευμονική αρτηρία διακλαδίζεται σε δύο και φτάνει στους πνεύμονες, όπου γίνεται η ανταλλαγή αερίων: το αίμα παίρνει και αποβάλλει . Το οξυγονωμένο αίμα επιστρέφει με τις πνευμονικές φλέβες στον αριστερό κόλπο.
Μεγάλη (συστηματική) κυκλοφορία
Από την αριστερή κοιλία το αίμα φεύγει με την αορτή και τις διακλαδώσεις της προς όλο το σώμα. Στα τριχοειδή (συνολική επιφάνεια πάνω από 500 m²) ανταλλάσσονται τα χρήσιμα συστατικά (, υδατάνθρακες, ορμόνες) με τα άχρηστα ή τοξικά του μεταβολισμού (ουρία, ). Το αίμα επιστρέφει με φλεβίδια και φλέβες και τελικά με την άνω και κάτω κοίλη φλέβα στον δεξιό κόλπο.
Στη μεγάλη κυκλοφορία παρεμβάλλονται δύο σημαντικά όργανα:
- Νεφροί: το αίμα φτάνει με τη δεξιά και αριστερή νεφρική αρτηρία, αποβάλλονται ουρία και περίσσεια νερού, και φεύγει με τις νεφρικές φλέβες.
- Ήπαρ: φτάνει αίμα με την ηπατική αρτηρία (οξυγονωμένο) και με την πυλαία φλέβα (αίμα από στομάχι, έντερο, σπλήνα, πάγκρεας, χοληδόχο κύστη, πλούσιο σε ουσίες που παραλήφθηκαν από τα όργανα αυτά). Οι ουσίες διοχετεύονται μετά στην κυκλοφορία μέσω της ηπατικής φλέβας.
Στεφανιαία κυκλοφορία
Η καρδιά δεν τρέφεται από το αίμα που περνά μέσα από τις κοιλότητές της, αλλά από τις στεφανιαίες αρτηρίες, που ξεκινούν από την αορτή και κατευθύνονται σε κάθε πλευρά της καρδιάς. Μέσω τριχοειδών συνδέονται με τις στεφανιαίες φλέβες, που μεταφέρουν το αίμα στον δεξιό κόλπο.
Ποιο αγγείο μεταφέρει οξυγονωμένο αίμα;
Διάβασε την κυκλοφορία σαν οκτάρι (∞) με την καρδιά στο κέντρο: ο μικρός βρόχος πάει στους πνεύμονες, ο μεγάλος σε όλο το σώμα. Η δεξιά καρδιά «σπρώχνει» τον μικρό βρόχο, η αριστερή τον μεγάλο.
Προβλήματα στη λειτουργία του κυκλοφορικού
Οι καρδιαγγειακές παθήσεις είναι η πρώτη αιτία θανάτου στις αναπτυγμένες χώρες.
- Καρδιοπάθειες: συγγενείς (συνήθως βαλβίδες ή επικοινωνία κοιλιών/κόλπων, με ανάμειξη οξυγονωμένου και μη οξυγονωμένου αίματος· πολλές οφείλονται στον ιό της ερυθράς που προσέβαλε τη μητέρα στους πρώτους μήνες) και επίκτητες (περικαρδίτιδες, μυοκαρδίτιδες, ενδοκαρδίτιδες από μικρόβια και ιούς).
- Ισχαιμία του μυοκαρδίου: μειωμένη οξυγόνωση των κυττάρων του μυοκαρδίου από κακή στεφανιαία κυκλοφορία.
- Έμφραγμα του μυοκαρδίου: νέκρωση τμήματος του καρδιακού μυός από διακοπή της αιμάτωσης λόγω θρόμβου ή εμβόλου σε στεφανιαία αρτηρία.
- Αρτηριοσκλήρυνση: συσσώρευση λιπιδίων (ιδίως χοληστερόλης) κάτω από το εσωτερικό τοίχωμα των αρτηριών και εναπόθεση ασβεστίου → μειωμένη ελαστικότητα, στενώσεις, ισχαιμίες, θρόμβοι.
- Ανεύρυσμα: διόγκωση λεπτής, εξασθενημένης περιοχής του τοιχώματος αγγείου, σαν μπαλόνι.
Παράγοντες κινδύνου: παχυσαρκία, υψηλή αρτηριακή πίεση, κάπνισμα, χοληστερίνη, σακχαρώδης διαβήτης, ηλικία, φύλο, γενετική προδιάθεση. Αντιμετώπιση απόφραξης: αγγειοπλαστική (μπαλονάκι που διευρύνει το αγγείο) και bypass (τμήμα άλλου αγγείου συνδέει την αορτή με τη στεφανιαία αρτηρία μετά το φραγμένο σημείο).
Τι είναι το έμφραγμα του μυοκαρδίου;
Μέθοδος: παρακολούθησε ένα ερυθρό σε όλη τη διαδρομή
- Γράψε αρχή και τέλος (π.χ. «από τον δεξιό κόλπο ως τον αριστερό κόλπο»).
- Περνάς πάντα: κόλπος → κοιλία → αρτηρία → τριχοειδή → φλέβα → κόλπος.
- Δεξιά κοιλία → πνευμονική αρτηρία → πνεύμονες → πνευμονικές φλέβες. Αριστερή κοιλία → αορτή → σώμα → κοίλες φλέβες.
- Σε κάθε τριχοειδές δίκτυο σημείωσε τι αλλάζει στο αίμα (, , θρεπτικά, ουρία).
Άσκηση: Σε τι διαφέρει η σύσταση του αίματος της πυλαίας φλέβας από εκείνη της ηπατικής αρτηρίας;
Λύση:
Η ηπατική αρτηρία φέρνει στο ήπαρ οξυγονωμένο αίμα από την αορτή. Η πυλαία φλέβα φέρνει αίμα από στομάχι, έντερο, σπλήνα, πάγκρεας και χοληδόχο κύστη: είναι φτωχότερο σε οξυγόνο (έχει ήδη περάσει από τριχοειδή των οργάνων αυτών) και πλούσιο σε ουσίες που παραλήφθηκαν από αυτά, π.χ. θρεπτικά από το έντερο.
Άσκηση τύπου διαγωνίσματος: Να περιγράψεις τη διαδρομή του αίματος από την αριστερή κοιλία μέχρι να επιστρέψει ξανά σε αυτήν, ονομάζοντας τα αγγεία και τις κοιλότητες και σημειώνοντας πού αλλάζει η σύστασή του.
Λύση:
Αριστερή κοιλία → αορτή → αρτηρίες → τριχοειδή των ιστών (δίνει και θρεπτικά, παίρνει και άχρηστα) → φλέβες → άνω/κάτω κοίλη φλέβα → δεξιός κόλπος → δεξιά κοιλία → πνευμονική αρτηρία → τριχοειδή των πνευμόνων (αποβάλλει , παίρνει ) → πνευμονικές φλέβες → αριστερός κόλπος → αριστερή κοιλία. Το αίμα πέρασε δύο φορές από την καρδιά: μία στη μεγάλη και μία στη μικρή κυκλοφορία.
Μέχρι τον 17ο αιώνα πολλοί πίστευαν ότι το αίμα παράγεται συνεχώς στο ήπαρ και «καταναλώνεται» στους ιστούς. Ο Άγγλος γιατρός William Harvey απέδειξε το 1628 ότι το αίμα κυκλοφορεί σε κλειστό κύκλωμα, υπολογίζοντας πόσο αίμα αντλεί η καρδιά — τόσο πολύ, που δεν θα μπορούσε να παράγεται ξανά κάθε φορά.
Ένα φάρμακο ενίεται σε φλέβα του χεριού και πρέπει να φτάσει σε μια στεφανιαία αρτηρία. Να γράψεις τη συντομότερη διαδρομή του. Από πόσα τριχοειδή δίκτυα περνά τουλάχιστον;
Δοκίμασε πρώτα μόνος σου — μετά δες τη λύση
Φλέβα χεριού → άνω κοίλη φλέβα → δεξιός κόλπος → δεξιά κοιλία → πνευμονική αρτηρία → τριχοειδή πνευμόνων → πνευμονικές φλέβες → αριστερός κόλπος → αριστερή κοιλία → αορτή → στεφανιαία αρτηρία (ξεκινά από την αορτή).
Περνά από ένα τριχοειδές δίκτυο, των πνευμόνων. Η παγίδα: ότι μπαίνει στην καρδιά δεν σημαίνει ότι τρέφει ήδη το μυοκάρδιο — το μυοκάρδιο τρέφεται μόνο από τη στεφανιαία κυκλοφορία.
Από πού ξεκινούν οι στεφανιαίες αρτηρίες;
- Η πνευμονική αρτηρία «έχει οξυγόνο». Είναι η μόνη αρτηρία με μη οξυγονωμένο αίμα.
- Η καρδιά τρέφεται από το αίμα των κοιλοτήτων της. Τρέφεται από τη στεφανιαία κυκλοφορία.
- Πυλαία = αρτηρία. Είναι φλέβα που φέρνει αίμα από πεπτικά όργανα στο ήπαρ.
- Ισχαιμία = έμφραγμα. Στην ισχαιμία η οξυγόνωση είναι μειωμένη· στο έμφραγμα έχουμε νέκρωση.
- Μικρή: δεξιά κοιλία → πνευμονική αρτηρία → πνεύμονες → πνευμονικές φλέβες → αριστερός κόλπος.
- Μεγάλη: αριστερή κοιλία → αορτή → σώμα → κοίλες φλέβες → δεξιός κόλπος· παρεμβάλλονται νεφροί και ήπαρ (πυλαία φλέβα).
- Στεφανιαία: στεφανιαίες αρτηρίες (από αορτή) → στεφανιαίες φλέβες → δεξιός κόλπος.
- Παθήσεις: ισχαιμία, έμφραγμα, αρτηριοσκλήρυνση, ανεύρυσμα· αγγειοπλαστική και bypass.