Πρόθεση του συντάκτη, τίτλος και κειμενικό είδος
Τι θέλει να πετύχει ο πομπός και πώς το δείχνει
Ο ίδιος καβγάς στο γήπεδο γίνεται «Επεισόδια στο ντέρμπι» σε μια εφημερίδα και «Ντροπή! Η βία ξανά πρωταγωνιστής» σε μια άλλη. Το γεγονός είναι ένα· η πρόθεση είναι διαφορετική. Όταν καταλαβαίνεις τι θέλει να σου κάνει ένα κείμενο — να σε ενημερώσει, να σε πείσει, να σε θυμώσει — διαβάζεις σαν ενήλικος πολίτης. Και απαντάς σωστά σε ένα από τα πιο συχνά ερωτήματα του Β.
Πρόθεση (σκοπός) του συντάκτη
Είναι αυτό που επιδιώκει να προκαλέσει ο πομπός στον δέκτη. Συνηθισμένες προθέσεις:
- να πληροφορήσει / να ενημερώσει
- να πείσει για μια άποψη
- να προβληματίσει / να αφυπνίσει
- να ευαισθητοποιήσει / να συγκινήσει
- να καταγγείλει / να επικρίνει / να ειρωνευτεί
- να προτρέψει σε δράση / να συμβουλέψει
- να ψυχαγωγήσει
Πού φαίνεται η πρόθεση; Στον τίτλο, στις γλωσσικές επιλογές (πρόσωπα, εγκλίσεις, λεξιλόγιο), στους τρόπους πειθούς, στον τρόπο ανάπτυξης (π.χ. παραδείγματα → απτή τεκμηρίωση), στον επίλογο (προτροπή; ερώτημα;) και στο κειμενικό είδος.
Διατύπωση απάντησης: «Ο συντάκτης επιδιώκει να [ρήμα πρόθεσης] τον αναγνώστη για/ότι … · αυτό φαίνεται από …»
Ένα άρθρο κλείνει: «Την επόμενη φορά που θα πετάξεις ένα πλαστικό μπουκάλι, σκέψου πού θα καταλήξει. Η αλλαγή ξεκινά από σένα.» Ποια είναι η κύρια πρόθεση του επιλόγου;
Ο τίτλος και το επικοινωνιακό του αποτέλεσμα
Είδη τίτλων:
- Ονοματικός («Η μοναξιά των πόλεων») ↔ ρηματικός («Οι νέοι ψηφίζουν με τα πόδια»)
- Κυριολεκτικός / δηλωτικός ↔ μεταφορικός / συνυποδηλωτικός
- Ερωτηματικός («Ποιος φοβάται την τεχνητή νοημοσύνη;»)
- Με λογοπαίγνιο, αντίθεση, παράθεμα σε εισαγωγικά, υπαινιγμό σε γνωστό έργο ή φράση
Επικοινωνιακό αποτέλεσμα: τι προκαλεί στον αναγνώστη — περιέργεια, προβληματισμό, έκπληξη, συγκίνηση, ή σαφή προϊδεασμό για το θέμα. Στην απάντηση λες τι πετυχαίνει και πώς (με ποιο γλωσσικό μέσο).
Στις Πανελλαδικές του 2025 ζητήθηκε ακριβώς αυτό: «Ποιο είναι το επικοινωνιακό αποτέλεσμα του τίτλου του Κειμένου 2 και πώς επιτυγχάνεται;» (3 μονάδες). Το ερώτημα έχει δύο σκέλη — όποιος απάντησε μόνο το «τι», έχασε τις μισές μονάδες.
Μέθοδος: πρόθεση και τίτλος
- Κειμενικό είδος και πομπός: είναι άρθρο γνώμης, επιστημονικό κείμενο, ομιλία; Ποιος μιλά σε ποιον;
- Συγκέντρωσε ενδείξεις: τίτλος, πρόσωπα, εγκλίσεις, λεξιλόγιο (ουδέτερο ή φορτισμένο), τρόποι πειθούς, επίλογος.
- Διατύπωσε την πρόθεση με ρήμα («επιδιώκει να ευαισθητοποιήσει…») και συγκεκριμένο αντικείμενο («…για την ανάγκη προστασίας των θαλασσών»).
- Τεκμηρίωσε με 1–2 ενδείξεις και χωρία.
- Για τίτλο: είδος (ερωτηματικός, μεταφορικός…) → πώς λειτουργεί → τι προκαλεί → σχέση με το περιεχόμενο.
Λυμένη άσκηση — εντόπισε την πρόθεση:
Απόσπασμα (πρωτότυπο): «Σύμφωνα με τα στοιχεία του δήμου, οι επισκέπτες της δημοτικής βιβλιοθήκης αυξήθηκαν κατά 15% μέσα στο 2025, ενώ άνοιξαν δύο νέα παραρτήματα σε συνοικίες. Το ωράριο λειτουργίας επεκτείνεται από τον Σεπτέμβριο έως τις 9 το βράδυ.»
Λύση: Πρόθεση: να πληροφορήσει αντικειμενικά. Ενδείξεις: γ΄ πρόσωπο, κυριολεκτική γλώσσα, αριθμητικά στοιχεία με πηγή («σύμφωνα με τα στοιχεία του δήμου»), απουσία αξιολογικών επιθέτων ή συναισθηματικών λέξεων.
Αν η ίδια πληροφορία γραφόταν «Επιτέλους! Η πόλη μας ξαναβρίσκει την αγάπη της για το βιβλίο», η πρόθεση θα γινόταν να εκφράσει ενθουσιασμό και να παρακινήσει.
Ποιος τίτλος αποσκοπεί κυρίως να προβληματίσει τον αναγνώστη;
Για την πρόθεση ρώτα: «Τι θέλει να ΜΟΥ κάνει αυτό το κείμενο;» Η απάντηση είναι πάντα ένα ρήμα με «να»: να με μάθει, να με πείσει, να με ταράξει, να με κινητοποιήσει, να με κάνει να γελάσω. Αν δεν μπορείς να το πεις με ένα ρήμα, δεν έχεις βρει ακόμα την πρόθεση.
Θέμα τύπου Πανελλαδικών — επικοινωνιακό αποτέλεσμα τίτλου:
Τίτλος άρθρου (πρωτότυπος): «Ξεκλειδώστε τα προαύλια!» — το άρθρο προτείνει να μένουν ανοιχτά τα σχολικά προαύλια τα απογεύματα, ως χώροι άθλησης και παιχνιδιού για τη γειτονιά.
Εκφώνηση: «Ποιο είναι το επικοινωνιακό αποτέλεσμα του τίτλου και πώς επιτυγχάνεται;» (Μονάδες 3)
Απάντηση: Ο τίτλος κεντρίζει την προσοχή και προϊδεάζει τον αναγνώστη ότι το κείμενο θα διατυπώσει μια πρόταση/διεκδίκηση, δημιουργώντας παράλληλα αίσθηση επείγοντος. Αυτό επιτυγχάνεται με:
- την προστακτική «Ξεκλειδώστε» σε β΄ πληθυντικό, που απευθύνεται άμεσα στους αρμοδίους και στους πολίτες και έχει προτρεπτικό, διεκδικητικό χαρακτήρα·
- τη μεταφορική χρήση του «ξεκλειδώνω», που υπονοεί ότι τα προαύλια είναι σήμερα «κλειδωμένα», δηλαδή ανεκμετάλλευτα, και προκαλεί περιέργεια·
- το θαυμαστικό, που προσδίδει ένταση και συναισθηματική φόρτιση.
Λυμένη άσκηση — πρότεινε τίτλο: Για το κείμενο «Όταν δίνεις, κερδίζεις» (για τα οφέλη του εθελοντισμού στους νέους) πρότεινε έναν κυριολεκτικό και έναν μεταφορικό τίτλο και σχολίασε τη διαφορά.
Λύση:
- Κυριολεκτικός: «Τα οφέλη του εθελοντισμού για τους νέους» — δηλώνει σαφώς το θέμα· ύφος ουδέτερο, πληροφοριακό.
- Μεταφορικός: «Εθελοντισμός: ένα δώρο με επιστροφή» — η μεταφορά του «δώρου» που επιστρέφει στον δωρητή δημιουργεί παράδοξο και περιέργεια και συμπυκνώνει τη θέση του κειμένου με παραστατικό τρόπο.
Ο πρώτος εξυπηρετεί τη σαφήνεια, ο δεύτερος την προσέλκυση και την απομνημόνευση.
Σε ερώτημα «Ποιο είναι το επικοινωνιακό αποτέλεσμα του τίτλου και πώς επιτυγχάνεται;», ποια απάντηση είναι πλήρης;
Το ίδιο ρεπορτάζ για την αύξηση των ενοικίων στις φοιτητικές πόλεις κυκλοφορεί με τρεις τίτλους. Ποια πρόθεση προδίδει ο καθένας;
(α) «Αύξηση 12% στα φοιτητικά ενοίκια φέτος» (β) «Σπουδές μόνο για όσους έχουν πορτοφόλι;» (γ) «Το τετραγωνικό που έγινε χρυσάφι»
Δοκίμασε πρώτα μόνος σου — μετά δες τη λύση
(α) Πληροφόρηση — δηλωτικός, κυριολεκτικός, με αριθμητικό στοιχείο· ουδέτερο ύφος.
(β) Προβληματισμός και έμμεση καταγγελία — ερωτηματικός τίτλος που θέτει ζήτημα κοινωνικής αδικίας· η μετωνυμία «πορτοφόλι» (= οικονομική επιφάνεια) φορτίζει συναισθηματικά.
(γ) Κέντρισμα ενδιαφέροντος με ειρωνική απόχρωση — η μεταφορά «έγινε χρυσάφι» τονίζει υπερβολικά την ακρίβεια και δημιουργεί εντύπωση.
Δίδαγμα: ο τίτλος είναι το πρώτο και πιο πυκνό σήμα της πρόθεσης.
- Γράφεις «να πληροφορήσει» για κάθε κείμενο. Διόρθωση: αναζήτησε ενδείξεις υποκειμενικότητας (φορτισμένο λεξιλόγιο, πρόσωπα, ερωτήσεις).
- Διατυπώνεις την πρόθεση χωρίς αντικείμενο («θέλει να ευαισθητοποιήσει»). Διόρθωση: «…για την ανάγκη προστασίας των δασών».
- Απαντάς μόνο στο «τι» ή μόνο στο «πώς» στον τίτλο. Διόρθωση: αποτέλεσμα + γλωσσικά μέσα.
- Δεν τεκμηριώνεις. Διόρθωση: πάντα 1–2 χωρία ή ενδείξεις.
- Πρόθεση = τι επιδιώκει ο πομπός να προκαλέσει: πληροφόρηση, πειθώ, προβληματισμό, ευαισθητοποίηση, καταγγελία, προτροπή, ψυχαγωγία.
- Φαίνεται από τίτλο, πρόσωπα, εγκλίσεις, λεξιλόγιο, τρόπους πειθούς, επίλογο, είδος.
- Διατύπωση: «επιδιώκει να + ρήμα + αντικείμενο» + τεκμήρια.
- Τίτλος: είδος → γλωσσικά μέσα → επικοινωνιακό αποτέλεσμα.
- Στο «τι και πώς» απαντάς και στα δύο σκέλη.