Άρθρο
Τίτλος, δομή, ύφος ανάλογα με το μέσο · πλήρες πρότυπο κείμενο
Το άρθρο είναι το πιο συχνό κειμενικό είδος του Θέματος Δ: το ζήτησαν και οι Πανελλαδικές του 2025 (για ιστολόγιο) και του 2026 (για σχολική εφημερίδα). Είναι και το είδος που διαβάζεις κάθε μέρα — στα sites ειδήσεων, στα blogs, στα περιοδικά. Αν ξέρεις να γράφεις καλό άρθρο, έχεις «λύσει» το μεγαλύτερο κομμάτι του Δ.
Τι είναι άρθρο
Άρθρο είναι κείμενο που δημοσιεύεται σε έντυπο ή ηλεκτρονικό μέσο (εφημερίδα, περιοδικό, ιστολόγιο, σχολική εφημερίδα) και στο οποίο ο συντάκτης παρουσιάζει, εξηγεί ή σχολιάζει ένα θέμα και συχνά διατυπώνει τη γνώμη του (άρθρο γνώμης).
Τυπικά γνωρίσματα:
- Τίτλος (απαραίτητος) — σύντομος, εύστοχος, να προκαλεί ενδιαφέρον· προαιρετικά υπότιτλος.
- Χωρίς προσφώνηση και αποφώνηση (δεν απευθύνεται σε συγκεκριμένο πρόσωπο). Προαιρετικά το όνομα του συντάκτη στο τέλος.
- Πρόλογος με αφόρμηση (επικαιρότητα, εικόνα, ερώτημα, περιστατικό) που «αγκιστρώνει» τον αναγνώστη.
- Κύριο μέρος με παραγράφους που απαντούν στα ζητούμενα με επιχειρήματα και παραδείγματα.
- Επίλογος με συμπέρασμα, προτροπή ή ερώτημα προς σκέψη.
Ύφος ανάλογα με το μέσο:
- Σχολική εφημερίδα: σοβαρό αλλά προσιτό, α΄ πληθυντικό (εμείς οι μαθητές), παραδείγματα από τη σχολική ζωή.
- Προσωπικό ιστολόγιο: πιο προσωπικό, α΄ ενικό, βιωματικό, με ελαφρώς οικείο τόνο.
- Εφημερίδα ή περιοδικό ευρείας κυκλοφορίας: πιο επίσημο, γ΄ πρόσωπο ή α΄ πληθυντικό, ευρύτερα τεκμήρια.
Μία από τις πρώτες εφημερίδες στην ελληνική γλώσσα, η «Εφημερίς», κυκλοφόρησε το 1790 — όχι στην Ελλάδα, αλλά στη Βιέννη, από τους αδελφούς Πούλιου, για τους Έλληνες της διασποράς. Ο ελληνικός δημοσιογραφικός λόγος γεννήθηκε, δηλαδή, πριν από το ελληνικό κράτος.
Ποιο στοιχείο δεν ανήκει στα τυπικά γνωρίσματα ενός άρθρου;
Μέθοδος: γράφω άρθρο
- Τίτλος: γράψε έναν προσωρινό στην αρχή και βελτίωσέ τον στο τέλος (ερωτηματικός, μεταφορικός ή με αντίθεση).
- Πρόλογος (≈ 60 λέξεις): αφόρμηση (σκηνή, ερώτημα, επίκαιρο γεγονός) → θέμα → προαναγγελία των δύο ζητουμένων.
- Κύριο μέρος: μία παράγραφος για κάθε ιδέα, με θεματική περίοδο, αξιοποίηση των κειμένων αναφοράς και ένα συγκεκριμένο παράδειγμα ανά παράγραφο.
- Μετάβαση από το α΄ στο β΄ ζητούμενο με ρητορική ερώτηση ή μεταβατική περίοδο.
- Επίλογος (≈ 50 λέξεις): σύνδεση με την αφόρμηση του προλόγου («κύκλος») και προτροπή.
- Έλεγχος: τίτλος ✓, καμία προσφώνηση ✓, πρόσωπο σταθερό ✓, 350–400 λέξεις ✓.
Λυμένη άσκηση — τρεις τρόποι για πρόλογο: Θέμα: η φιλαναγνωσία στους νέους.
Λύση:
- Με εικόνα / περιστατικό: «Στο λεωφορείο της γραμμής, είκοσι επιβάτες κοιτάζουν μια οθόνη. Μόνο μια κοπέλα στο βάθος κρατά ένα βιβλίο — και είναι η μόνη που χαμογελά.»
- Με ερώτημα: «Πότε ήταν η τελευταία φορά που ένα βιβλίο σε κράτησε ξύπνιο ως τις δύο τα ξημερώματα;»
- Με αντίθεση: «Ποτέ άλλοτε δεν είχαμε τόσα βιβλία τόσο εύκολα προσβάσιμα· και ποτέ άλλοτε δεν ήταν τόσο δύσκολο να διαβάσουμε ένα από την αρχή ως το τέλος.»
Και οι τρεις κεντρίζουν το ενδιαφέρον και οδηγούν στο θέμα· διαλέγεις ανάλογα με τον δέκτη (η εικόνα ταιριάζει σε σχολική εφημερίδα, η αντίθεση σε πιο στοχαστικό άρθρο).
Εκφώνηση: άρθρο για τη σχολική εφημερίδα. Ποιο ρηματικό πρόσωπο ταιριάζει καλύτερα στο κύριο μέρος;
Φαντάσου το άρθρο σαν βιτρίνα καταστήματος: ο τίτλος είναι η ταμπέλα (να σταματήσει ο περαστικός), ο πρόλογος η πόρτα που ανοίγει (να μπει μέσα), το κύριο μέρος τα ράφια με τα προϊόντα (επιχειρήματα), ο επίλογος το ταμείο (να «αγοράσει» την ιδέα σου). Χωρίς ταμπέλα, κανείς δεν μπαίνει.
Θέμα τύπου Πανελλαδικών — πλήρες άρθρο:
Εκφώνηση: «Σε ένα άρθρο 350–400 λέξεων για τη σχολική εφημερίδα να εξηγήσεις για ποιους λόγους οι έφηβοι περνούν πολλές ώρες στο κινητό και να προτείνεις ρεαλιστικούς τρόπους για μια πιο ισορροπημένη σχέση με την τεχνολογία.» (Μονάδες 30)
Απάντηση:
Ψηφιακή ισορροπία, όχι ψηφιακή απαγόρευση
Είναι Κυριακή απόγευμα και η παρέα έχει βρεθεί επιτέλους στο καφέ της γειτονιάς. Πέντε φίλοι, πέντε οθόνες, καμία κουβέντα. Η σκηνή είναι τόσο συνηθισμένη, που δεν μας κάνει πια εντύπωση. Αξίζει όμως να αναρωτηθούμε γιατί οι έφηβοι περνάμε τόσες ώρες στο κινητό και τι μπορούμε να κάνουμε, χωρίς να καταφύγουμε σε αφορισμούς.
Η πρώτη αιτία είναι ο ίδιος ο σχεδιασμός των εφαρμογών. Οι ατελείωτες ροές περιεχομένου και οι ειδοποιήσεις έχουν φτιαχτεί για να κρατούν την προσοχή μας όσο γίνεται περισσότερο. Κάθε «μου αρέσει» λειτουργεί σαν μια μικρή ανταμοιβή, και ο εγκέφαλός μας ζητά την επόμενη. Πίσω από κάθε εφαρμογή δουλεύουν ολόκληρες ομάδες ειδικών με έναν στόχο: να μη σηκώσουμε το βλέμμα. Δεν πρόκειται, επομένως, μόνο για έλλειψη θέλησης από την πλευρά μας, αλλά για μια άνιση μάχη ανάμεσα σε έναν έφηβο και σε μια ολόκληρη βιομηχανία.
Εξίσου σημαντική είναι η κοινωνική πίεση. Όποιος λείπει από τις ομαδικές συνομιλίες νιώθει ότι χάνει όσα συμβαίνουν στην παρέα. Επιπλέον, για πολλούς από εμάς το κινητό γίνεται καταφύγιο από το άγχος του σχολείου και των εξετάσεων: ένα γρήγορο «διάλειμμα» που συχνά κρατά μια ώρα. Όπως φαίνεται, λοιπόν, το κινητό δεν γεμίζει μόνο τον χρόνο μας· γεμίζει και κενά που θα έπρεπε να καλύπτουν οι σχέσεις και η ξεκούραση.
Τι μπορούμε, λοιπόν, να κάνουμε; Αρχικά, να πάρουμε πίσω τον έλεγχο με μικρές, ρεαλιστικές αλλαγές: να κλείνουμε τις ειδοποιήσεις όταν διαβάζουμε και να αφήνουμε το κινητό έξω από το δωμάτιο τη νύχτα. Παράλληλα, το σχολείο μας θα μπορούσε να οργανώσει ομίλους —θεατρικό, ρομποτική, αθλητικές ομάδες— που προσφέρουν αυτό που καμία οθόνη δεν δίνει: την αίσθηση ότι ανήκεις κάπου. Όποιος έχει ζήσει τη χαρά μιας πρεμιέρας ή ενός αγώνα με την ομάδα του ξέρει ότι καμία ειδοποίηση δεν τη συναγωνίζεται. Τέλος, ας συμφωνήσουμε ως παρέα σε κάτι απλό: όταν βρισκόμαστε, τα κινητά μπαίνουν στη μέση του τραπεζιού, και όποιος το πιάσει πρώτος κερνάει.
Η τεχνολογία δεν είναι ο εχθρός μας· είναι ένα εργαλείο που μπορεί να μας ενώνει ή να μας απομονώνει. Το ζητούμενο δεν είναι να ζήσουμε χωρίς οθόνες, αλλά να μη ζούμε μέσα από αυτές. Την επόμενη Κυριακή, ας δοκιμάσουμε να κοιτάξουμε ο ένας τον άλλον. Ίσως ανακαλύψουμε ότι έχουμε πολλά να πούμε.
Ανατομία: τίτλος με αντίθεση · πρόλογος με σκηνή και προαναγγελία των δύο ζητουμένων · Π1–Π2 αίτια (σχεδιασμός εφαρμογών, κοινωνική πίεση, άγχος) · Π3 λύσεις σε τρία επίπεδα (άτομο, σχολείο, παρέα) με ρητορική ερώτηση ως μετάβαση · επίλογος σε κύκλο με τον πρόλογο (Κυριακή, παρέα).
Στο πρότυπο άρθρο, ο επίλογος επιστρέφει στη σκηνή της Κυριακής με την παρέα. Τι πετυχαίνει αυτή η επιλογή;
Το ίδιο θέμα (οθόνες και έφηβοι) ζητείται ως άρθρο για το προσωπικό σου ιστολόγιο. Ξαναγράψε την πρώτη περίοδο του προλόγου και την τελευταία του επιλόγου, και εξήγησε τις αλλαγές.
Δοκίμασε πρώτα μόνος σου — μετά δες τη λύση
Πρόλογος: «Χθες μέτρησα κάτι που φοβόμουν να μετρήσω: έξι ώρες και δεκαοχτώ λεπτά μπροστά στην οθόνη του κινητού μου.»
Επίλογος: «Από σήμερα, το κινητό μου κοιμάται στην κουζίνα. Θα σας πω σε μια εβδομάδα αν άντεξα — ή αν άντεξε εκείνο χωρίς εμένα.»
Αλλαγές: α΄ ενικό αντί για α΄ πληθυντικό (το ιστολόγιο είναι προσωπικός χώρος) · βιωματική αφόρμηση με ακριβή «εξομολόγηση» · χιούμορ και προσωποποίηση του κινητού · άμεση επικοινωνία με τους αναγνώστες («θα σας πω») που ταιριάζει σε blog. Η δομή μένει ίδια· αλλάζει η φωνή.
- Ξεχνάς τον τίτλο. Διόρθωση: ο τίτλος είναι υποχρεωτικό τυπικό στοιχείο του άρθρου.
- Βάζεις προσφώνηση ή αποφώνηση («Αγαπητοί αναγνώστες… Με εκτίμηση»). Διόρθωση: αυτά ανήκουν σε επιστολή ή ομιλία.
- Ύφος που δεν ταιριάζει στο μέσο (ακαδημαϊκό σε σχολική εφημερίδα, αργκό σε εφημερίδα). Διόρθωση: διάλεξε ύφος από τον δέκτη.
- Ο πρόλογος είναι γενικόλογος («Στη σημερινή εποχή…»). Διόρθωση: ξεκίνα με εικόνα, ερώτημα ή συγκεκριμένο γεγονός.
- Άρθρο = κείμενο σε μέσο δημοσίευσης που εξηγεί ή σχολιάζει ένα θέμα.
- Τίτλος υποχρεωτικός, χωρίς προσφώνηση και αποφώνηση.
- Πρόλογος με αφόρμηση · κύριο μέρος ανά ζητούμενο · επίλογος με συμπέρασμα ή προτροπή.
- Ύφος ανάλογα με το μέσο: σχολική εφημερίδα (α΄ πληθυντικό), ιστολόγιο (α΄ ενικό, βιωματικό), ευρεία εφημερίδα (πιο επίσημο).
- Ο κύκλος πρόλογος–επίλογος δένει το κείμενο.