Ρύπανση του Εδάφους
Λιπάσματα, φυτοφάρμακα, απορρίμματα και τοξικά απόβλητα, βιολογική καλλιέργεια, ΧΥΤΑ, ανακύκλωση
Πού πάνε τα σκουπίδια σου όταν πετάς τον κάδο;
Κάθε Έλληνας πετά κατά μέσο όρο πάνω από ένα κιλό απορρίμματα την ημέρα. Αν καταλήξουν σε μια παράνομη χωματερή, τοξικές ουσίες από μπαταρίες, λάδια και πλαστικά περνούν στο έδαφος και στα υπόγεια νερά — και από εκεί στα φυτά που τρως. Το έδαφος χρειάζεται χιλιάδες χρόνια για να σχηματιστεί, αλλά λίγα χρόνια για να καταστραφεί.
Οι ανθρώπινες δραστηριότητες ρυπαίνουν το έδαφος
Η ρύπανση του εδάφους οφείλεται κυρίως:
- στη χρήση φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων,
- στην κακή διαχείριση των απορριμμάτων,
- σε ατυχήματα σε εργοστάσια και στις μεταφορές τοξικών αποβλήτων.
Σπάνια είναι μεμονωμένη: συνδέεται με τη ρύπανση του αέρα, των νερών και του υπεδάφους.
Ρύπανση από τη γεωργία
Για να αναπτυχθούν, τα φυτά χρειάζονται εκτός από και νερό, άζωτο (N) και φωσφόρο (P), που τα παίρνουν από το έδαφος ως νιτρικά και φωσφορικά άλατα. Η εντατική καλλιέργεια φτωχαίνει το έδαφος, γι' αυτό οι αγρότες προσθέτουν αζωτούχα και φωσφορούχα λιπάσματα. Χρησιμοποιούν επίσης φυτοφάρμακα (ζιζανιοκτόνα, εντομοκτόνα).
Τα φυτοφάρμακα είναι ιδιαίτερα επιβλαβή, γιατί μέσω της τροφικής αλυσίδας καταλήγουν στους ζωικούς οργανισμούς. Η περίσσεια λιπασμάτων περνά με τη βροχή στα νερά.
Πώς μειώνουμε τη ρύπανση από τη γεωργία:
- Λίπασμα από κοπριά ή κατάλληλα επεξεργασμένα φυτικά υπολείμματα (κλαδιά, φύλλα).
- Εναλλαγή καλλιεργειών και αγρανάπαυση.
- Βιολογική καταπολέμηση των εντόμων.
Μια καλλιέργεια με τέτοιες πρακτικές λέγεται βιολογική. Η φιλοσοφία να παραδίδουμε τους φυσικούς πόρους σε καλή κατάσταση στις επόμενες γενιές λέγεται αειφόρος ανάπτυξη.
Γιατί η ρύπανση του εδάφους από φυτοφάρμακα είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη;
Ρύπανση από απορρίμματα
Τα σύγχρονα απορρίμματα περιέχουν λάδια μηχανής, πλαστικά, μπαταρίες, νοσοκομειακά απόβλητα, με τοξικές ουσίες. Στις παράνομες χωματερές συσσωρεύονται και ρυπαίνουν το έδαφος και τα υπόγεια νερά.
Η λύση είναι οι ΧΥΤΑ (Χώροι Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων): έχουν στεγανούς χώρους υποδοχής, τα στραγγίσματα συλλέγονται και υφίστανται επεξεργασία, και όταν κλείσουν ο χώρος σκεπάζεται με χώμα και φυτεύεται (αποκατάσταση).
Όμως ούτε οι ΧΥΤΑ λύνουν ριζικά το πρόβλημα, γιατί ο όγκος των απορριμμάτων αυξάνεται. Χρειάζεται:
- να αλλάξουμε καταναλωτικές συνήθειες → λιγότερα απορρίμματα,
- να διαχωρίζουμε τα απορρίμματα (χαρτί, γυαλί, αλουμίνιο, πλαστικό) για ανακύκλωση.
Η ανακύκλωση έχει κόστος, αλλά μειώνει τη ρύπανση του εδάφους και εξοικονομεί φυσικές πρώτες ύλες.
Μέθοδος: αναλύω ένα πρόβλημα ρύπανσης εδάφους
- Πηγή: γεωργία (λιπάσματα, φυτοφάρμακα), απορρίμματα, βιομηχανία/ατυχήματα;
- Ρύπος: τι ουσία (νιτρικά/φωσφορικά, φυτοφάρμακα, τοξικά μέταλλα, διαλυτικά);
- Διαδρομή: μένει στο έδαφος; περνά στα υπόγεια νερά; ανεβαίνει την τροφική αλυσίδα;
- Μέτρο: βιολογική καλλιέργεια, σωστή δόση λιπάσματος, ΧΥΤΑ, διαχωρισμός, ανακύκλωση.
Παράδειγμα — δραστηριότητα και ρύπος:
- Καλλιέργεια πορτοκαλιών → φυτοφάρμακα.
- Λίπανση φυτών στον κήπο → φωσφορικά άλατα.
- Μεταφορά αποβλήτων βιομηχανίας χρωμάτων → διαλυτικά.
- Απόρριψη απόνερων πλυντηρίου → υγρά καθαρισμού.
Παράδειγμα — η Στέλλα και το παλιό κινητό: Όταν η Στέλλα αγόρασε καινούριο κινητό, επέστρεψε το παλιό στο κατάστημα για ανακύκλωση. Τι πέτυχε;
Λύση: Το κινητό έχει μπαταρία και μέταλλα που, σε μια χωματερή, θα ρύπαιναν το έδαφος. Με την επιστροφή:
- συνέβαλε στον περιορισμό της ρύπανσης,
- συνέβαλε στην ανακύκλωση των υλικών (τα μέταλλα ξαναχρησιμοποιούνται),
- συνέβαλε στην εξοικονόμηση ενέργειας (λιγότερη εξόρυξη και επεξεργασία νέων πρώτων υλών).
Δεν «κέρδισε χρήματα» ούτε «δυσφήμισε τον κατασκευαστή».
Λυμένη άσκηση (τύπου διαγωνίσματος):
Δεδομένα: Ένας αγρότης ρίχνει κάθε χρόνο διπλάσια ποσότητα λιπάσματος από όση χρειάζονται τα φυτά και ψεκάζει συχνά με εντομοκτόνα. Κοντά στο χωράφι υπάρχει πηγάδι.
Ζητούμενα: (α) Ποια προβλήματα μπορεί να προκύψουν; (β) Προτείνε τρία μέτρα.
Λύση:
(α) Η περίσσεια λιπάσματος (νιτρικά, φωσφορικά) παρασύρεται με τη βροχή στα υπόγεια νερά — το νερό του πηγαδιού ρυπαίνεται. Τα εντομοκτόνα σκοτώνουν και ωφέλιμα έντομα και περνούν στην τροφική αλυσίδα. Ο αγρότης πληρώνει και περιττά χρήματα.
(β) Λίπανση μόνο όσο χρειάζεται, με κοπριά ή κομπόστ όπου γίνεται· εναλλαγή καλλιεργειών· βιολογική καταπολέμηση των εντόμων.
Απάντηση: ρύπανση υπόγειων νερών και τροφικής αλυσίδας· μέτρα βιολογικής καλλιέργειας.
Ποια είναι η βασική διαφορά ενός ΧΥΤΑ από μια παράνομη χωματερή;
Ποια πρακτική ανήκει στη βιολογική καλλιέργεια;
Τα τρία «Α» για τα απορρίμματα, με σειρά σημασίας: Αγοράζω λιγότερα (μείωση) → Αξιοποιώ ξανά (επαναχρησιμοποίηση) → Ανακυκλώνω. Η ανακύκλωση είναι καλή, αλλά το καλύτερο σκουπίδι είναι αυτό που δεν δημιουργήθηκε ποτέ.
Η παραγωγή αλουμινίου από ανακυκλωμένα κουτάκια χρειάζεται περίπου 95% λιγότερη ενέργεια από την παραγωγή του από βωξίτη. Και το αλουμίνιο ανακυκλώνεται ξανά και ξανά χωρίς να χάνει τις ιδιότητές του — ένα κουτάκι που ρίχνεις στον μπλε κάδο μπορεί να ξαναγίνει κουτάκι μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Μια τετραμελής οικογένεια παράγει απορρίμματα ανά άτομο την ημέρα. Περίπου το είναι ανακυκλώσιμα υλικά (χαρτί, πλαστικό, γυαλί, αλουμίνιο), αλλά η οικογένεια ανακυκλώνει μόνο τα μισά από αυτά. (α) Πόσα kg απορριμμάτων παράγει σε έναν χρόνο (365 ημέρες); (β) Πόσα kg ανακυκλώνει; (γ) Πόσα kg λιγότερα θα έφταναν στον ΧΥΤΑ αν ανακύκλωνε όλα τα ανακυκλώσιμα;
Δοκίμασε πρώτα μόνος σου — μετά δες τη λύση
(α) .
(β) Ανακυκλώσιμα: · ανακυκλώνει τα μισά: .
(γ) Άλλα λιγότερα στον ΧΥΤΑ.
Απάντηση: · · επιπλέον — σχεδόν όσο ζυγίζουν πέντε ενήλικες!
- «Περισσότερο λίπασμα = περισσότερη σοδειά». Η περίσσεια δεν απορροφάται: ρυπαίνει τα νερά και κοστίζει.
- «Ο ΧΥΤΑ λύνει το πρόβλημα». Χρειάζονται μείωση και ανακύκλωση, γιατί ο όγκος αυξάνεται.
- Λιπάσματα = φυτοφάρμακα. Τα λιπάσματα τρέφουν τα φυτά (N, P)· τα φυτοφάρμακα σκοτώνουν ζιζάνια και έντομα.
- «Η ρύπανση του εδάφους μένει στο έδαφος». Περνά στα υπόγεια νερά και στην τροφική αλυσίδα.
- Αιτίες: φυτοφάρμακα και λιπάσματα, κακή διαχείριση απορριμμάτων, ατυχήματα με τοξικά απόβλητα.
- Τα φυτά χρειάζονται N και P (νιτρικά, φωσφορικά)· η περίσσεια λιπασμάτων ρυπαίνει νερά, τα φυτοφάρμακα περνούν στην τροφική αλυσίδα.
- Βιολογική καλλιέργεια: κοπριά, εναλλαγή καλλιεργειών, αγρανάπαυση, βιολογική καταπολέμηση· αειφόρος ανάπτυξη.
- ΧΥΤΑ αντί για παράνομες χωματερές: στεγανοί χώροι, επεξεργασία στραγγισμάτων, αποκατάσταση.
- Λιγότερα απορρίμματα, διαχωρισμός και ανακύκλωση → λιγότερη ρύπανση, λιγότερες πρώτες ύλες.