Οξέα, Βάσεις, Άλατα: Οργανισμός και Λιπάσματα
pH βιολογικών υγρών, γαστρικό υγρό και αντιόξινα, τερηδόνα, δέρμα, αλάτι — pH εδάφους και λιπάσματα
«Μα καλά, γιατί τα μαθαίνω όλα αυτά;»
Γιατί συμβαίνουν μέσα σου και στο πιάτο σου. Το στομάχι σου έχει pH περίπου 2, το αίμα σου 7,4 και το δέρμα σου γύρω στο 5,5. Τα γλυκά χαλάνε τα δόντια επειδή γίνονται οξέα. Και το ψωμί που τρως υπάρχει επειδή οι αγρότες ξέρουν να ρυθμίζουν το pH του εδάφους και να ρίχνουν τα σωστά λιπάσματα.
Ο ανθρώπινος οργανισμός
- Γαστρικό υγρό: pH περίπου 2, γιατί περιέχει υδροχλωρικό οξύ που βοηθά στη διάσπαση των τροφών. Με άγχος ή κακή διατροφή το αυξάνεται και νιώθουμε ενοχλήσεις· ανακουφιζόμαστε με αντιόξινα (υδροξείδιο του μαγνησίου ή «γάλα μαγνησίας», υδροξείδιο του αργιλίου).
- Αίμα: ελαφρά βασικό, pH 7,4, που διατηρείται σταθερό· μεγάλες αποκλίσεις είναι επικίνδυνες για τη ζωή.
- Μύες: μετά από έντονη άσκηση συσσωρεύεται γαλακτικό οξύ και νιώθουμε κούραση.
- Δόντια: βακτήρια του στόματος μετατρέπουν τα σάκχαρα σε οξέα, που καταστρέφουν το σμάλτο → τερηδόνα.
- Δέρμα: ελαφρά όξινο, pH 5–5,6 (κυρίως λόγω του σμήγματος) — δυσμενές για τα μικρόβια, άρα προστατευτικό.
- Αλάτι (): βασική πηγή , απαραίτητων για την ισορροπία του νερού στον οργανισμό· η υπερκατανάλωση συνδέεται με υπέρταση.
Νιώθεις ξινίλες στο στομάχι. Ποια επιλογή βοηθά;
Αρκετή τροφή για όλον τον κόσμο: pH εδάφους και λιπάσματα
Η οξύτητα του εδάφους
Το έδαφος έχει pH από 4 έως 8. Τα ασβεστολιθικά εδάφη έχουν pH > 7, ενώ τα βαλτώδη ή ηφαιστειογενή pH < 7. Η βροχή εμπλουτίζει το έδαφος με , οπότε το κάνει πιο όξινο.
Κάθε φυτό ευδοκιμεί σε ορισμένο pH: πατάτες 4,9, μήλα 5,0, λάχανα 5,4, σιτάρι 5,5, φασόλια 6,0, εσπεριδοειδή 6,0–7,0. Τα όξινα εδάφη «εξουδετερώνονται» με προσθήκη υδροξειδίου του ασβεστίου .
Γιατί το έδαφος χάνει θρεπτικά συστατικά
Η εντατική καλλιέργεια εξαντλεί τα θρεπτικά συστατικά, κυρίως το άζωτο, γιατί: 1) το καταναλώνουν τα φυτά, 2) τα αμμωνιακά ιόντα σε βασικό περιβάλλον γίνονται αμμωνία που εξατμίζεται, 3) τα νιτρικά άλατα είναι ευδιάλυτα και τα παρασύρει η βροχή.
Τα λιπάσματα
Λιπάσματα είναι μείγματα ουσιών που προστίθενται στο έδαφος για να αναπληρώσουν όσα καταναλώνουν τα φυτά: οργανικά (κοπριά) ή ανόργανα βιομηχανικά. Περιέχουν συνήθως άζωτο (N), φωσφόρο (P) και κάλιο (K), με μορφή νιτρικών, φωσφορικών και χλωριούχων αλάτων του αμμωνίου και του καλίου.
Χαρακτηρίζονται με τρεις αριθμούς: την περιεκτικότητα % σε άζωτο, σε φωσφόρο (ως ) και σε κάλιο (ως ). Π.χ. λίπασμα 12-5-10: 12% άζωτο, 5% , 10% .
Προσοχή στην αλόγιστη χρήση: ό,τι δεν απορροφούν τα φυτά περνά με τη βροχή στο πόσιμο νερό και στη θάλασσα — τα νιτρικά ιόντα είναι τοξικά στο πόσιμο νερό, τα φωσφορικά προκαλούν ευτροφισμό. Και τα λιπάσματα κοστίζουν: σωστό λίπασμα, σωστή ποσότητα, σωστή εποχή.
Μέθοδος: προβλήματα εδάφους και λιπασμάτων
- pH εδάφους < 7 → όξινο· > 7 → βασικό (ασβεστολιθικό).
- Σύγκρινε με το pH που θέλει η καλλιέργεια. Χρειάζεται μικρότερη οξύτητα; → (βάση).
- Λίπασμα a-b-c: μάζα κάθε συστατικού = μάζα σάκου.
- Για σύγκριση τιμών: κόστος ανά kg θρεπτικού = τιμή σάκου ÷ kg θρεπτικού.
Παράδειγμα — τα νούμερα στον σάκο: Ένας σάκος γράφει 12-5-10.
Λύση: Άζωτο: · : · : .
Απάντηση: άζωτο, , . Το υπόλοιπο είναι άλλες ουσίες του μείγματος.
Λυμένη άσκηση (τύπου διαγωνίσματος):
Δεδομένα: Ένας αγρότης θέλει να καλλιεργήσει εσπεριδοειδή (pH 6,0–7,0) και μετρά στο χωράφι του pH = 5. Πίνακας: πατάτες 4,9, μήλα 5,0, λάχανα 5,4, σιτάρι 5,5, φασόλια 6,0.
Ζητούμενα: (α) Το έδαφος είναι όξινο, βασικό ή ουδέτερο; (β) Τι πρέπει να προσθέσει: υδροχλωρικό οξύ, υδροξείδιο του ασβεστίου ή νιτρικό οξύ; (γ) Τι θα μπορούσε να καλλιεργήσει χωρίς καμία παρέμβαση;
Λύση:
(α) pH = 5 < 7 → όξινο.
(β) Πρέπει να ανεβάσει το pH (να μειώσει την οξύτητα), άρα χρειάζεται βάση: υδροξείδιο του ασβεστίου. Τα οξέα θα το έκαναν ακόμη πιο όξινο.
(γ) Τα φυτά με pH κοντά στο 5: μήλα (5,0) — και οι πατάτες (4,9) αντέχουν.
Απάντηση: όξινο · · μήλα (ή πατάτες).
Τι σημαίνει η ένδειξη «λίπασμα 20-10-10» σε σάκο ως προς το άζωτο;
Ο δυόσμος ευδοκιμεί σε εδάφη με pH 7 έως 8. Είναι κατάλληλο ένα ηφαιστειογενές έδαφος;
Διάβαζε τον σάκο σαν «ΝΦΚ» — Νίκος, Φωσφόρος, Κάλιο: πρώτος αριθμός άζωτο (N), δεύτερος φωσφόρος (P), τρίτος κάλιο (K) — με τη σειρά που γράφονται και τα σύμβολα N-P-K.
Το γαστρικό υγρό είναι τόσο όξινο που το στομάχι θα «έτρωγε» τον εαυτό του: το προστατεύει ένα στρώμα βλέννας, και τα κύτταρα της εσωτερικής του επιφάνειας ανανεώνονται κάθε λίγες μέρες.
Σε ένα κατάστημα υπάρχουν δύο λιπάσματα: Α σάκος 20-10-10 στα 20 €, και Β σάκος 12-5-10 στα 24 €. Ο αγρότης χρειάζεται κυρίως άζωτο. (α) Πόσα kg αζώτου έχει κάθε σάκος; (β) Πόσο κοστίζει το κιλό αζώτου σε κάθε περίπτωση; (γ) Ποιο συμφέρει για άζωτο και ποιο για κάλιο;
Δοκίμασε πρώτα μόνος σου — μετά δες τη λύση
(α) Α: · Β: .
(β) Α: €/kg · Β: €/kg.
(γ) Για άζωτο συμφέρει το Α. Για κάλιο (): Α → €/kg· Β → €/kg — συμφέρει το Β.
Απάντηση: το «φθηνό» λίπασμα εξαρτάται από το θρεπτικό συστατικό που χρειάζεσαι.
- Λεμονάδα για ξινίλες. Είναι οξύ· χρειάζεσαι βάση (αντιόξινο).
- «Το αίμα είναι ουδέτερο». Είναι ελαφρά βασικό (7,4)· το δέρμα ελαφρά όξινο.
- Ηφαιστειογενή = βασικά. Είναι όξινα· βασικά είναι τα ασβεστολιθικά.
- «Όσο πιο πολύ λίπασμα, τόσο καλύτερα». Η περίσσεια ρυπαίνει νερά (νιτρικά, ευτροφισμός) και κοστίζει.
- Γαστρικό υγρό pH ≈ 2 () → αντιόξινα (βάσεις)· αίμα 7,4 (ελαφρά βασικό)· δέρμα 5–5,6 (ελαφρά όξινο).
- Τα σάκχαρα γίνονται οξέα στο στόμα → τερηδόνα· γαλακτικό οξύ στους μύες μετά από άσκηση.
- Έδαφος pH 4–8· ασβεστολιθικά > 7, ηφαιστειογενή/βαλτώδη < 7· όξινα εδάφη διορθώνονται με .
- Λιπάσματα N-P-K: a% N, b% , c% .
- Αλόγιστη χρήση → νιτρικά στο πόσιμο νερό, ευτροφισμός, χαμένα χρήματα.