Τα Άλατα
Σχηματισμός κρυστάλλων χλωριούχου νατρίου με εξουδετέρωση, ορισμός των αλάτων, οξύ + βάση → άλας + νερό
Μπορείς να φτιάξεις αλάτι από δύο επικίνδυνα υγρά;
Το υδροχλωρικό οξύ καίει, η καυστική σόδα καίει. Αν όμως τα αναμείξεις στη σωστή αναλογία και εξατμίσεις το νερό, στον πάτο του ποτηριού μένουν λευκοί κρύσταλλοι: το αλάτι που τρως! Τα άλατα είναι παντού — στα κελύφη των αυγών, στα κοράλλια, στους σταλακτίτες, στο μάρμαρο.
Κρύσταλλοι χλωριούχου νατρίου από εξουδετέρωση
Στο διάλυμα υδροχλωρίου υπάρχουν και · στο διάλυμα υδροξειδίου του νατρίου και .
Πείραμα: Σε ποτήρι ζέσεως βάζουμε αραιό διάλυμα και 2–3 σταγόνες μπλε της βρωμοθυμόλης (μπλε χρώμα). Προσθέτουμε αργά αραιό διάλυμα ανακατεύοντας και σταματάμε μόλις γίνει πράσινο (ουδέτερο). Θερμαίνουμε ώσπου να εξατμιστεί όλο το νερό: στον πυθμένα μένουν λευκοί κρύσταλλοι χλωριούχου νατρίου.
Τι έγινε: τα και τα έγιναν νερό (εξουδετέρωση). Τα και έμειναν στο διάλυμα χωρίς να αλλάξουν — είναι «ιόντα-παρατηρητές». Όταν φύγει το νερό, σχηματίζουν τους κρυστάλλους του άλατος.
Τι είναι τα άλατα
Άλας ονομάζεται κάθε χημική ένωση που αποτελείται από ιόντα και μπορεί να προκύψει από την αντίδραση ενός οξέος με μια βάση.
Γενικά:
- Από το θειικό οξύ προκύπτουν θειικά άλατα (π.χ. , ).
- Από το υδροχλώριο προκύπτουν χλωριούχα άλατα (π.χ. , , ).
- Από το νιτρικό οξύ προκύπτουν νιτρικά άλατα (π.χ. , ).
Η ονοματολογία των αλάτων δεν εξετάζεται φέτος — σου αρκεί να αναγνωρίζεις από ποιο οξύ και ποια βάση προκύπτει ένα άλας.
Τα άλατα είναι πολύ διαδεδομένα: τα περισσότερα συστατικά του στερεού φλοιού της Γης είναι άλατα, όπως και τα κελύφη αυγών και σαλιγκαριών, τα κοράλλια, οι σταλακτίτες και σταλαγμίτες.
Ποιος είναι ο ορισμός του άλατος;
Μέθοδος: από ποιο οξύ και ποια βάση;
- Χώρισε το άλας σε μέταλλο (από τη βάση) και υπόλοιπο (από το οξύ).
- Το μέταλλο δείχνει τη βάση: → , → , → , → .
- Το υπόλοιπο δείχνει το οξύ: → , → , → .
- Γράψε οξύ + βάση → άλας + νερό και ισοστάθμισε (πρώτα τα μέταλλα και τις ομάδες , , μετά H και O).
Παράδειγμα — ποιο άλας παίρνω; Αναμειγνύεις διάλυμα θειικού οξέος με διάλυμα υδροξειδίου του νατρίου στη σωστή αναλογία και εξατμίζεις.
Λύση: Το έρχεται από τη βάση, το από το οξύ: άλας .
Έλεγχος: Na 2 = 2, S 1 = 1, H και , O και ✓.
Παράδειγμα — ποιο οξύ για το αλάτι; Ποιο οξύ πρέπει να αναμείξεις με διάλυμα για να πάρεις χλωριούχο νάτριο ();
Λύση: Το έρχεται από το υδροχλώριο: .
Απάντηση: διάλυμα υδροχλωρίου (υδροχλωρικό οξύ).
Λυμένη άσκηση (τύπου διαγωνίσματος):
Δεδομένα: Άλατα: , , .
Ζητούμενα: (α) Από ποιο οξύ και ποια βάση προκύπτει το καθένα; (β) Οι ισοσταθμισμένες χημικές εξισώσεις. (γ) Γιατί χαρακτηρίζονται άλατα;
Λύση:
(α) : + · : + · : + .
(β)
(γ) Αποτελούνται από ιόντα και προκύπτουν από αντίδραση οξέος με βάση.
Απάντηση: όπως παραπάνω.
Ποια είναι η σωστά ισοσταθμισμένη εξίσωση υδροχλωρίου με υδροξείδιο του ασβεστίου;
Στο διάλυμα που προκύπτει από την εξουδετέρωση με , ποια ιόντα λέγονται «ιόντα-παρατηρητές»;
Σκέψου το άλας σαν «παιδί» ενός οξέος και μιας βάσης: παίρνει το μέταλλο από τη βάση (τη «μαμά») και το υπόλοιπο από το οξύ (τον «μπαμπά»). Τα και που περισσεύουν γίνονται νερό.
Οι ωκεανοί περιέχουν διαλυμένους περίπου τόνους χλωριούχου νατρίου. Αν όλο αυτό το αλάτι απλωνόταν ομοιόμορφα πάνω σε όλη την ξηρά της Γης, θα σχημάτιζε στρώμα πάχους πάνω από 100 μέτρα — ψηλότερο από πολυκατοικία 30 ορόφων!
Στο εργαστήριο υπάρχουν τα οξέα , , και οι βάσεις , , , . Γράψε ισοσταθμισμένες εξισώσεις για να φτιάξεις (α) , (β) , (γ) . Πόσα μόρια νερού σχηματίζονται σε κάθε περίπτωση;
Δοκίμασε πρώτα μόνος σου — μετά δες τη λύση
(α) — 2 μόρια νερού.
(β) — 2 μόρια νερού.
(γ) — 2 μόρια νερού.
Παρατήρηση: σε κάθε περίπτωση σχηματίζονται τόσα μόρια νερού όσα ζεύγη – εξουδετερώνονται — εδώ πάντα 2.
- «Άλας = μόνο το μαγειρικό αλάτι». Άλατα είναι και το μάρμαρο, ο γύψος, τα κελύφη.
- Λάθος τύπος άλατος ( αντί ). Το ασβέστιο και το βάριο χρειάζονται δύο ή δύο .
- Ξεχνάς το νερό στην εξίσωση οξύ + βάση.
- Ισοστάθμιση μόνο των μετάλλων: έλεγξε και H και O στο τέλος.
- Εξουδετέρωση με και εξάτμιση → κρύσταλλοι · τα , είναι ιόντα-παρατηρητές.
- Άλας: ένωση από ιόντα που μπορεί να προκύψει από αντίδραση οξέος με βάση.
- οξύ + βάση → άλας + νερό (π.χ. ).
- Θειικά (από ), χλωριούχα (από ), νιτρικά (από )· η ονοματολογία δεν εξετάζεται.
- Άλατα: στον φλοιό της Γης, κελύφη, κοράλλια, σταλακτίτες.