🍇

Αιθανόλη και Αλκοολούχα Ποτά

Ιδιότητες της αιθανόλης, αλκοολικός βαθμός (% v/v), είδη αλκοολούχων ποτών, επιπτώσεις του αλκοόλ στην υγεία

Τι σημαίνει το «40% vol» στο μπουκάλι του τσίπουρου;

Σημαίνει ότι 40 mL από κάθε 100 mL είναι καθαρό οινόπνευμα — η ουσία που οι χημικοί λένε αιθανόλη. Η ίδια ουσία απολυμαίνει πληγές, κινεί αυτοκίνητα στη Βραζιλία και, όταν καταναλώνεται χωρίς μέτρο, βλάπτει σοβαρά τον οργανισμό — ιδιαίτερα στην ηλικία σου. Ας τη γνωρίσουμε από κοντά.

Αιθανόλη ή αιθυλική αλκοόλη ή οινόπνευμα

Η αιθανόλη (το γνωστό οινόπνευμα) είναι οργανική ένωση με μοριακό τύπο $C_2H_5OH$ .

Σε συνθήκες περιβάλλοντος είναι άχρωμο, διαυγές υγρό με χαρακτηριστική οσμή.
Πυκνότητα $0{,}8\ \text{g/mL}$ — ελαφρύτερη από το νερό.
Σημείο βρασμού $78{,}4\ ^\circ\text{C}$ .
Αναμειγνύεται με το νερό σε οποιαδήποτε αναλογία.

Είναι λιγότερο ρυπογόνο καύσιμο από το πετρέλαιο: χώρες με μεγάλες φυτείες ζαχαροκάλαμου τη χρησιμοποιούν ως καύσιμο, μόνη ή σε μείγμα με βενζίνη.

$C_2H_5OH:\quad \rho = 0{,}8\ \text{g/mL},\quad \text{σ.β.} = 78{,}4\ ^\circ\text{C}$

Γρήγορος έλεγχος

Ποια πρόταση για την αιθανόλη είναι σωστή;

Αλκοολούχα ποτά

Αλκοολούχα λέγονται τα ποτά που περιέχουν αιθανόλη. Η περιεκτικότητά τους εκφράζεται σε αλκοολικούς βαθμούς:

Αλκοολικός βαθμός είναι η % v/v περιεκτικότητα του ποτού σε οινόπνευμα. Ένα κρασί με «11% vol» περιέχει 11 mL οινοπνεύματος σε 100 mL κρασιού. Θυμήσου την περιεκτικότητα % v/v από τη Β΄ Γυμνασίου. Οι βαθμοί μετριούνται με αλκοολόμετρο, που βυθίζεται στο ποτό και δείχνει την ένδειξη.

Ανάλογα με τον τρόπο παρασκευής, τα ποτά είναι:

μη αποσταζόμενα: κρασί (από ζύμωση του μούστου, του χυμού σταφυλιών) και μπίρα (από ζύμωση των σακχάρων της βύνης — κριθάρι στην αρχή της βλάστησης — με λυκίσκο),
αποσταζόμενα: ούζο, τσίπουρο, ρακί, βότκα κ.ά.,
ηδύποτα ή λικέρ.

$V_{\text{αλκοόλης}} = \frac{\text{αλκοολικοί βαθμοί}}{100} \cdot V_{\text{ποτού}} \qquad m = \rho \cdot V = 0{,}8 \cdot V$

Η φυσιολογική δράση της αιθανόλης

Σε μικρή ποσότητα το οινόπνευμα έχει διεγερτική δράση, σε μεγάλη προκαλεί μέθη.
Στους νέους κάτω των 18 μπορεί να αναστείλει την ανάπτυξη και να βλάψει ζωτικά όργανα, όπως το συκώτι.
Σε μεγάλες ποσότητες δρα ως δηλητήριο και μπορεί να προκαλέσει ακόμη και θάνατο.
Η συνεχής χρήση καταστρέφει το συκώτι και δημιουργεί σωματική και ψυχολογική εξάρτηση, τον αλκοολισμό.
Το αλκοόλ χαλαρώνει τα αντανακλαστικά: γι' αυτό υπάρχουν αυστηρά όρια αλκοόλ στο αίμα των οδηγών (ακόμη αυστηρότερα για τους νέους οδηγούς) και τακτικοί έλεγχοι (αλκοτέστ).

Μέθοδος: πόσο οινόπνευμα περιέχει ένα ποτό;

Γράψε τον όγκο του ποτού σε mL ( $1\ \text{L} = 1000\ \text{mL}$ ).
Οινόπνευμα $= \dfrac{\text{βαθμοί}}{100} \cdot V_{\text{ποτού}}$ (σε mL).
Αν ζητείται μάζα: $m = 0{,}8 \cdot V$ (g).
Για να συγκρίνεις δύο ποτά, σύγκρινε τα mL οινοπνεύματος, όχι τους όγκους ούτε μόνο τους βαθμούς.

Παράδειγμα — ένα ποτήρι κρασί: Πόσο οινόπνευμα περιέχουν $150\ \text{mL}$ κρασιού $12\%$ vol;

Λύση: $\dfrac{12}{100} \cdot 150 = 18\ \text{mL}$ οινόπνευμα. Μάζα: $0{,}8 \cdot 18 = 14{,}4\ \text{g}$ .

Απάντηση: $18\ \text{mL}$ , δηλαδή $14{,}4\ \text{g}$ αιθανόλης.

Παράδειγμα — τι είδους ποτό;

Κρασί → μη αποσταζόμενο (ζύμωση μούστου).
Μπίρα → μη αποσταζόμενο (ζύμωση σακχάρων της βύνης).
Τσίπουρο, ούζο → αποσταζόμενα.
Λικέρ μέντας → ηδύποτο.

Λυμένη άσκηση (τύπου διαγωνίσματος):

Δεδομένα: Ο Α πίνει $300\ \text{mL}$ κρασί $12$ αλκοολικών βαθμών. Ο Β πίνει $1\ \text{L}$ μπίρα $5$ αλκοολικών βαθμών.

Ζητούμενα: (α) Πόσο οινόπνευμα (mL και g) κατανάλωσε ο καθένας; (β) Ποιος κατανάλωσε περισσότερο; (γ) Τι σημαίνει «12 αλκοολικοί βαθμοί»;

Λύση:

(α) Α: $\dfrac{12}{100} \cdot 300 = 36\ \text{mL}$ , δηλαδή $0{,}8 \cdot 36 = 28{,}8\ \text{g}$ . Β: $1\ \text{L} = 1000\ \text{mL}$ → $\dfrac{5}{100} \cdot 1000 = 50\ \text{mL}$ , δηλαδή $0{,}8 \cdot 50 = 40\ \text{g}$ .

(β) Ο Β, παρότι η μπίρα έχει λιγότερους βαθμούς — ήπιε πολύ μεγαλύτερο όγκο.

(γ) Ότι σε 100 mL κρασιού περιέχονται 12 mL οινοπνεύματος (12% v/v).

Απάντηση: Α $36\ \text{mL}$ ( $28{,}8\ \text{g}$ ), Β $50\ \text{mL}$ ( $40\ \text{g}$ )· περισσότερο ο Β.

Γρήγορος έλεγχος

Ένα ποτό γράφει «40% vol». Πόσο οινόπνευμα περιέχουν $50\ \text{mL}$ από αυτό;

Γρήγορος έλεγχος

Γιατί η κατανάλωση αλκοόλ είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη για τους νέους κάτω των 18;

Κόλπο μνήμης

Βαθμοί = mL οινοπνεύματος σε 100 mL ποτού. «12 βαθμοί» → 12 στα 100. Και για τα γραμμάρια θυμήσου το 0,8: η αιθανόλη είναι «οκτώ δέκατα» του βάρους του νερού.

Ήξερες ότι;

Η Βραζιλία ξεκίνησε το 1975 ένα εθνικό πρόγραμμα για καύσιμο από ζαχαροκάλαμο. Σήμερα τα περισσότερα καινούρια αυτοκίνητα εκεί είναι «flex»: κινούνται με βενζίνη, με αιθανόλη ή με οποιοδήποτε μείγμα τους.

Πρόκληση

Αραιώνεις $100\ \text{mL}$ τσίπουρο $40\%$ vol με νερό ώστε να γίνουν περίπου $400\ \text{mL}$ (αγνόησε τη μικρή «συστολή» όγκου όταν ανακατεύεται οινόπνευμα με νερό). (α) Πόσο οινόπνευμα περιέχει; (β) Ποιοι είναι οι νέοι αλκοολικοί βαθμοί; (γ) Πόσα γραμμάρια αιθανόλης έχει ένα ποτήρι $200\ \text{mL}$ από το αραιωμένο; (δ) Άλλαξε η ποσότητα του οινοπνεύματος που «έπινες» αν έπινες όλα τα $400\ \text{mL}$ ;

Δοκίμασε πρώτα μόνος σου — μετά δες τη λύση

(α) $\dfrac{40}{100} \cdot 100 = 40\ \text{mL}$ οινόπνευμα.

(β) $\dfrac{40}{400} \cdot 100 = 10\%$ vol.

(γ) $\dfrac{10}{100} \cdot 200 = 20\ \text{mL}$ → $0{,}8 \cdot 20 = 16\ \text{g}$ .

(δ) Όχι: η αραίωση αλλάζει τους βαθμούς, όχι τα 40 mL οινοπνεύματος. Ό,τι νερό κι αν προσθέσεις, αν τα πιεις όλα, καταναλώνεις την ίδια αιθανόλη.

Συνηθισμένα λάθη

Συγκρίνεις μόνο τους βαθμούς. Μετράει και ο όγκος: 1 L μπίρα 5° έχει περισσότερο οινόπνευμα από 300 mL κρασί 12°.
Βαθμοί = γραμμάρια. Οι βαθμοί είναι mL (% v/v)· για γραμμάρια πολλαπλασίασε με $0{,}8$ .
Ξεχνάς L → mL ( $1\ \text{L} = 1000\ \text{mL}$ ).
«Λίγο αλκοόλ δεν βλάπτει τους νέους». Κάτω των 18 οι επιπτώσεις είναι σοβαρότερες.

Σύνοψη — τι κρατάμε

Αιθανόλη $C_2H_5OH$ : άχρωμο υγρό, χαρακτηριστική οσμή, $\rho = 0{,}8\ \text{g/mL}$ , σ.β. $78{,}4\ ^\circ\text{C}$ , αναμειγνύεται πλήρως με το νερό.
Αλκοολικός βαθμός = % v/v οινοπνεύματος· $V_{\text{αλκοόλης}} = \dfrac{\text{βαθμοί}}{100} \cdot V_{\text{ποτού}}$ , $m = 0{,}8V$ .
Ποτά: μη αποσταζόμενα (κρασί, μπίρα), αποσταζόμενα (ούζο, τσίπουρο, ρακί, βότκα), ηδύποτα.
Αλκοόλ: διεγερτικό σε μικρή ποσότητα, μέθη και δηλητηρίαση σε μεγάλη· βλάβες στους νέους, αλκοολισμός, χαλαρά αντανακλαστικά → όρια για οδηγούς.

Αιθανόλη ή αιθυλική αλκοόλη ή οινόπνευμα

Η αιθανόλη (το γνωστό οινόπνευμα) είναι οργανική ένωση με μοριακό τύπο

C_2H_5OH

Σε συνθήκες περιβάλλοντος είναι άχρωμο, διαυγές υγρό με χαρακτηριστική οσμή.

Πυκνότητα $0{,}8\ \text{g/mL}$ — ελαφρύτερη από το νερό.

Σημείο βρασμού $78{,}4\ ^\circ\text{C}$ .

Αναμειγνύεται με το νερό σε οποιαδήποτε αναλογία.

Αλκοολούχα ποτά

Ανάλογα με τον τρόπο παρασκευής, τα ποτά είναι:

μη αποσταζόμενα: κρασί (από ζύμωση του μούστου, του χυμού σταφυλιών) και μπίρα (από ζύμωση των σακχάρων της βύνης — κριθάρι στην αρχή της βλάστησης — με λυκίσκο),

αποσταζόμενα: ούζο, τσίπουρο, ρακί, βότκα κ.ά.,

ηδύποτα ή λικέρ.

Η φυσιολογική δράση της αιθανόλης

Σε μικρή ποσότητα το οινόπνευμα έχει διεγερτική δράση, σε μεγάλη προκαλεί μέθη.

Στους νέους κάτω των 18 μπορεί να αναστείλει την ανάπτυξη και να βλάψει ζωτικά όργανα, όπως το συκώτι.

Σε μεγάλες ποσότητες δρα ως δηλητήριο και μπορεί να προκαλέσει ακόμη και θάνατο.

Η συνεχής χρήση καταστρέφει το συκώτι και δημιουργεί σωματική και ψυχολογική εξάρτηση, τον αλκοολισμό.

Το αλκοόλ χαλαρώνει τα αντανακλαστικά: γι' αυτό υπάρχουν αυστηρά όρια αλκοόλ στο αίμα των οδηγών (ακόμη αυστηρότερα για τους νέους οδηγούς) και τακτικοί έλεγχοι (αλκοτέστ).